Ga naar de inhoud
Let op: Om het voor u gemakkelijk te maken, gebruikt deze website cookies. Akkoord Niet oké.
Schrijf.be

Copywriters: wat drijft hen? Waarvan worden ze warm of koud? Neem een kijkje achter de schermen!

Kent u 'borgen' al? Nee, niet het Deense televisiedrama. Ik heb het over een volstrekt nieuw woord dat ik twee keer in vier dagen op mijn copywriterspad vond.

fichebak

Nu ja, nieuw. Volgens Van Dale viert het dit jaar zijn zevenhonderddertigste verjaardag. In al die tijd wist het niet minder dan zes betekenissen te vergaren, van 'op krediet geven' ('Borgen is geen kwijtschelden') tot 'waarborgen' ('Wat borgt mij uw goed gedrag?')

Stuk voor stuk betekenissen waarin u of ik het nooit gebruiken – tenzij u beroepshalve regelmatig sluitingbouten beveiligt (betekenis nummer zes).

Op het nippertje gered voor morgen

Al met één been in de vergeetput van het Nederlands dus, dat 'borgen'. Maar dankzij een zevende betekenis lijkt het toch nog een toekomst te hebben.

Die (voorlopig officieuze) betekenis is: 'ervoor zorgen dat nieuwe procedures en werkwijzen in een organisatie ook blijvend worden toegepast'. Zoiets als onze stijlgids dus.

Die betekenis is trouwens een samenvatting (!) van deze prima definitie van een goeie 40 woorden.

Geen wonder dat iemand, ergens, op een goeie dag heeft geopperd: "Kunnen we dat niet met één woord zeggen?"

Etymologische kopzorgen

Maar waarom 'borgen'? Het is voor één keer geen vertaling uit het Engels, waar ze voor hetzelfde 'embedden' lijken te zeggen. Maar waar komt het dan wel vandaan?

Weet u het? Laat het ons dan zeker weten. Of bewijs dat u de uitvinder bent, en we doen u een dvd-box cadeau van … juist ja.

 

Spreekwoorden. Gebruikt u er nog?

Zegt u soms nog 'de aap komt uit de mouw' of 'een gegeven paard mag je niet in de bek kijken'? En weet u dan wát u in hemelsnaam zegt?

Taalmake-up

Spreekwoorden zijn een handig middeltje om taal op te smukken, maar ze worden te vaak verkeerd gebruikt of dooreen gemixt. Mijn leerkracht Nederlands zei ooit vol overtuiging dat zij "toch nog altijd bij de kippen" was.

Het was ook zij die dacht dat dirigent met twee r'en werd geschreven. Maar dat is een ander verhaal.

Met uitsterven bedreigd

paarse krokodillentranen (c) Facebook-pagina Paarse Krokodillentranen

Spreekwoorden worden met uitsterven bedreigd. Maar zullen ze volledig verdwijnen? Niets van! Daar steken Wilmar en Laurens van Paarse Krokodillentranen een stokje voor.

De twee jongemannen uit het Noorden vinden onze spreekwoorden te oubollig. Niemand begrijpt nog waar ze vandaan komen. De oplossing? Steek ze in een hedendaags jasje: laat ze pimpen door hedendaagse taalkunstenaars (zoals copywriters, natuurlijk).

Vanaf 13 mei (vandaag!) verschijnen hun eerste vijf voorstellen.
Kijk vlug op hun website.

Van onder het stof

Eén voorbeeld:
'wat baten kaars en bril als den uil niet zienen wil'
wordt 'wat baat een blauwe pil als de vrouw niet vrijen wil'.

Welke spreekwoorden haalt u graag van onder het stof?
Laat uw fantasie de vrije loop in het commentaarvak!

dagen zonder vlees Pieter Embrechts

In de 21ste eeuw vasten we niet meer uit respect voor Jezus' woestijnverblijf.
Neen, wij zijn hip en milieubewust: we eten veertig dagen geen vlees, voor onze ecologische voetafdruk!

Vasten? Verwarrend!

Dagen zonder vlees: tof initiatief, toffe naam, tof dat jullie al Pieter Embrechts, Wim Helsen en Philippe Geubels aan jullie zijde kregen, maar als ik één iets mag opmerken: het is verwarrend.

"Dan eten we toch gewoon 40 dagen vis?" hoorde ik iemand zeggen. Ah ja, want de zeeën verder leegvissen: dát is een puik idee voor uw ecologische voetafdruk. "Ja maar, kip mag toch nog? Of scampi's? Of is dat ook al vlees?"

Het is niet jouw schuld, Alexia. Vegetarisme ís verwarrend. Sommige vegetariërs eten alleen groenten, bonen en granen. Anderen eten er vis bij en nog anderen laten ook kalkoen op hun menu staan.

Dus hoe zit het nu? Wel. Een vegetariër eet in principe alles behalve dieren. Dus géén varken, duif of pangasiusfilet. En zeker geen paard.

Eet u wel nog vis? Dan bent u géén vegetariër. 
Blij dat dit duidelijk is.

Vege-hoe?

Jammer genoeg is het niet zo simpel. Tussen vegetariër en niet-vegetariër zitten héél wat stadia, onder de noemer 'semi-vegetariër':

  • flexitariër (eet nu en dan wel vlees/vis/gevogelte)
  • pescotariër (eet geen vlees of gevogelte, wel vis)
  • pollotariër (eet geen vlees of vis, wel gevogelte)
  • pesco-pollotariër (eet geen rood vlees, wel vis en gevogelte)
  • lacto-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel melkproducten)
  • ovo-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel eieren)
  • lacto-ovo-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel eieren en melk)
    De meeste vegetariërs zijn dus eigenlijk lacto-ovo-vegetariërs. Een weetje om mee uit te pakken op café!
 

Bent u nog mee?

Daarnaast zijn er ook nog veganisten en fruitaristen. De eersten eten niets wat van dieren afkomstig is, dus ook gelatine of boter zijn uit den boze. En de tweede groep gaat nog verder: alleen plantaardig eten dat geoogst wordt zonder de plant te schaden, is oké. Dus wortels niet, appels wel.

dagen zonder vlees logo

Er bestaan buiten de vegetarische keuken nog opvallende diëten, zoals het crudivorisme of raw-foodisme. Kennen jullie er nog? Of hebben jullie een wetenschappelijke naam voor jullie chocoladeverslaving? Ik ben benieuwd.

Gisteren stapte ik een kebabzaak binnen. En tussen de vertrouwde döner- en dürümgerechten, viel mijn oog op iets nieuws: kapsalon. Prijs? Een euro of zes.

Noem mij een opportunist, of noem mij een idioot, maar een heus kapsalon kopen voor maar zes euro? Zo'n kans laat ik niet liggen. Het is tenslotte voor iedereen crisis.

Verrassing

"We brengen dat kapsalon dadelijk naar je tafeltje." De spanning steeg ... En wat stond er opeens voor mijn neus te dampen? Een aluminiumbak, tot de rand gevuld met kebabvlees, frieten, gesmolten kaas en sla. Ga uit van zo'n 500 gram per ingrediënt. Kortom: de snelste weg naar een verloren avond met buikkrampen.

Food for the mind

Mijn nieuwsgierigheid was wel gewekt. Waar kwam die mysterieuze naam vandaan? Zag ik visuele gelijkenissen over het hoofd? Waren er metaforische of metonymische banden? Is 'kapsalon' Turks voor 'overdaad'?

Op naar het internet! Google en Wikipedia katapulteerden me naar het jaar 2003. En naar de uitbater van een Rotterdams kapsalon. Die liet zijn favoriete gerecht altijd samenstellen bij een shoarmazaak in de buurt. Het kapsalon was geboren. En veroverde daarna stapsgewijs de lage landen.

Kapsalon Miniatuurvoorstelling van het 'kapsalon'

"Typisch voor Fransen: altijd maar zagen."

Rare jongens Obelix

Anno 2012 heeft het Engels de hele wereld veroverd. Héél de wereld? Nee, één land blijft moedig weerstand bieden tegen de Engelse taal.

"Fransen krijgen een eigen woord voor hashtag", las ik in de krant. De 'Algemene Commissie van Terminologie en Neologismen' heeft beslist dat Franse ambtenaren alleen nog over een 'mot-dièse' mogen spreken.

Typisch voor Fransen. Elke invasie van een buitenlandse taal (lees: het Engels) counteren met een Frans neologisme.

Sinds 'tweetheugenis'

Het lijkt absurd. Een woord verzinnen voor iets waarvoor al láng een woord bestaat. Dat gebruikt toch niemand? Op Twitter wordt sinds 'tweetheugenis' croisillon gebruikt. Maar oké, strikt gezien betekent croisillon spoorwegteken. Dat is niet écht hetzelfde als 'spoorwegteken + woord', waarvoor het kortere hashtag uiteindelijk staat.

Maar eigenlijk is de woordkeuze een beetje verkeerd. Een 'dièse' is wat wij een kruis noemen op een partituur: ♯. Niet helemaal hetzelfde als een spoorwegteken (#), dus. Mot-croisillon was (juister en) toch ook leuk geweest?

Latin lovers

Het artikel herinnert me aan een poging van het Vaticaan om het Latijn te moderniseren. Voor elk concept dat nog niet bestond in de tijd van Julius Caesar bedachten ze een nieuw woord . Zo typten de latin lovers plots op een instrumentum computatorium (computer), deden ze hun behoefte in een cella intima (wc), speelden ze pediludium (voetbal) en wasten ze hun haar met capitilavium (shampoo). Jammer genoeg zijn deze woorden nooit in gebruik geraakt.

Vaticaan latin lovers (c) Matthias Giesen

Fransen sturen courriels, geen e-mails

Maar die rare Fransen slaagden er wél al meerdere keren in om een opgelegd neologisme ingeburgerd te krijgen. Denk maar aan courriel (courrier électronique), in plaats van e-mail. Fransen hebben geen computer, maar een ordinateur, waarop je logiciel (en géén software) installeert.

Het taalpurisme gaat verder dan de informaticawereld. In de bergen fietsen ze op een vélo tout terrain (nooit op een mountainbike), ze halen een date butoir (geen deadline), en als ze overwerkt zijn, hebben ze een syndrome d'épuisement professionel of zijn ze carbonisé (niemand heeft in Frankrijk een burn-out).

En zo gaat de lijst nog even door. Weten jullie er nog?

Afrikaans als lichtend voorbeeld

Misschien hebben de Fransen wel gelijk. Als het hen zo goed lukt, zijn wij misschien de rare jongens (en meisjes). Waarom hebben wij geen commissie en nemen wij alle Engelse woorden klakkeloos over? Zouden we niet beter een voorbeeld nemen aan het Afrikaans?

Daar rijdt geen metro, maar een moltrein, feestvierders eten er sponskoek in plaats van cake en kindjes springen er op een wipmat, geen trampoline. Is dat geen mooiere wereld?

PS Ruth Joos van Radio 1 ging op zoek naar een Nederlandse term voor hashtag. Welke verkies jij: tweetiket, uitlegkruisje, hekmerk of kletshek?

Ik moet u iets bekennen.
Ik ben geen echte Antwerpenaar.
Akkoord, op mijn identiteitskaart staat 'Wilrijk'.
Maar als je mijn vrienden moet geloven, ben ik geen échte meer.

Ik heb namelijk iets meer dan twee jaar in West-Vlaanderen gewoond.
En daaraan hou je dus iets over.
Af en toe ontsnapt er eens een 'Mogowzeh', of een 'Moventoh'.
En stiekem ben ik er ook wel trots op dat ik eindelijk het woord 'ja' kan vervoegen,
zélfs tot aan de 'jakkendoe'.

Maar ondanks mijn inspanningen bleef ik daar
een aangespoelde (niet West-Vlaamse inwijkeling).
En ook in mijn geboortestreek ben ik nu dus geen échte meer.
Alleen bestaat er in Antwerpen nog geen term voor ...

Een teruggespoelde?

Ik zag dit filmpje over een slaapwandelende moeder, en ik dacht meteen aan een geweldig moment, een paar jaar geleden. Spanje, laat op de avond, met vrienden op een camping. We spelen een spel: iedereen krijgt een naam op zijn voorhoofd geplakt. En dan raden maar. Wie komt het eerst te weten welke bekende persoon hij is? Bij elke 'ja' als antwoord, mag je nog een vraag stellen. Is het antwoord 'nee'? Dan is de volgende aan de beurt.

Heeft Zohra veel badzuurkleeg?

Het is laat, dus we worden al een beetje moe. Een vriend dommelt al wat in, als hij eindelijk aan de beurt is. We geven hem een duwtje, hij schiet wakker en zijn vraag luidt: "Is er daar veel badzuurkleeg?"

Zo komt hij natuurlijk nooit te weten dat er 'Zohra' op zijn voorhoofd staat. Maar hij heeft wél een nieuw woord uitgevonden. Wat het betekent? Geen idee! Hij kon het zelfs niet meer herhalen, toen hij écht wakker was.

Collega Stefanie had het eerst gezien. Een bejaard dametje onderbrak haar schuifeltocht in de Locomotiefstraat om een praatje te maken met een oude bekende. En hoe gaat dat dan? Remmen opzetten, even omdraaien en ... lekker hangen in die rollator.

Hangin' out ... down the street

Er bestaan zelfs rollators waarin je kunt gaan zitten. Maar dit oudje beschikte over het hangmodel. Heerlijk onderuit gezakt wisselden ze weetjes uit over het weer, de kleinkinderen en de aardappeloogst. (In stereotiepen denken? Wie ... ík? Neeuh.)

"Hah, die hangouderen toch", grinnikte ik. Een van mijn favoriete neologismen. U kent ze misschien dankzij Benidorm Bastards, maar ook in het echte leven kom je ze tegen. Hangjongeren op leeftijd. Meestal veroorzaken ze weinig overlast. Al kampte de gemeente Bredene vorige zomer met enkele dronken exemplaren.

Kijk mama, zonder Engelsen!

Mij niet gelaten, dat was in West-Vlaanderen. Ik vind het vooral geweldig dat we voor één keer geen leentjebuur speelden bij het Engels. Nog straffer: de Taaltelefoon vermeldt zelfs twee synoniemen. Dag hangbejaarde, dag hangsenior!

Wat ik het boeiendste vind aan vreemde talen? Woorden die niet te vertalen zijn. Want hoe vertaal je de veertien woorden voor sneeuw van de eskimo's? Of het Zweedse woord 'lagom', wat zoveel betekent als 'niet te veel en niet te weinig'. Of het Duitse 'überhaupt'? Dat bleek zo moeilijk te vertalen, dat we het gewoon onveranderd hebben overgenomen.

Mormor

Een leukigheidje dat onlangs in onze familie opdook is het mormor-verhaal. Mijn ouders werden onlangs grootouders, en zochten leuke namen voor hun nieuwe rol. Opa was goed, maar oma ... voelde zich helemaal geen oma. Haar passie voor de Zweedse taal bracht haar bij mormor. Wat zoveel betekent als oma, maar dan alleen van moederskant. Opa van moederskant is Morfar. Zijn de kleinkinderen bij oma en opa van vaderskant? Dan zeggen ze farmor en farfar.

Twee namen, één grootouder

Maar het wordt nog ingewikkelder. Heeft oma kleinkinderen van haar zonen én dochters? Dan lopen die kinderen door elkaar farmor en mormor te schreeuwen. Ondertussen weet opa niet meer of hij nu eerst op morfar of op farfar moet reageren.

Dat vertalen? Dan kom je bij mapa, mama, pama en papa. En dat lijkt toch nergens op?

Ik vertelde u al dat u woorden kon inzenden voor de wedstrijd 'Woord van het Jaar 2010' van Van Dale. Ondertussen nomineerde Van Dale de tien nieuwe woorden die om de titel zullen strijden.

Welk woord gaat met de eer lopen? Dat bepalen u en ik! Door te stemmen op ons favoriete woord in vijf categorieën: jongerentaal, lifestyle, sport/amusement, economie en politiek.

Binnen elke categorie kunt u maximaal 1 stem uitbrengen. En stemmen kan tot en met 10 december 2010. Op dinsdag 14 december maken de organisatoren (Van Dale Uitgevers en de VRT)  de uitslag bekend.

> Stem nu!