Nederlands of Vlaams?

Maar hoewel de Zeeuwen met hun hoofd in Nederland leven, verpandden ze hun hart aan Vlaanderen. Dat bewijst de site Wablief. Een webstek met het nobele doel om klaarheid te scheppen in Vlaams-Nederlandse taalverschillen. Of hoe een groepje Zeeuwen zijn best doet om ‘de Vlaming’ te begrijpen.

Froufrou of pony?

Charmant, hoe deze site woorden als ‘karoke’ vertaalt in ‘ruitje’, ‘valling’ in ‘verkoudheid’, en ‘tas’ in ‘kop’. Vooral sappige Vlaamse dialectwoorden en gallicismen haalden de webstek: remork, tarmac, tapis-plain, marcelleke, vaneigens, macadam, enz. Woorden die onze kwaliteitsbewaker en eindredacteur genadeloos neersabelen. Maar voor één keer nostalgie oproepen.

Albert Heijn leert Vlaming Nederlands

Geen probleem, denkt u. Of u nu in een supermarkt met Nederlandse, Franse of Belgische roots binnenstapt, het principe blijft hetzelfde. U begeeft u door de rayons, plukt de producten uit de rekken, ergert zich aan de kassa en laadt alles in uw boodschappentas. Klaar is … tja, Kees.

Maar in de Nederlanse Albert Heijn dreigt het al bij stap twee mis te gaan. Want ritst u wel het juiste product mee? Dat blijkt niet zo eenvoudig te zijn. Meer nog: we moeten er een heuse taalcursus voor volgen. Want zoekt u een tournedos, verse kaas of gemengd gehakt? Dan moet u een kogelbiefstuk, kwark en half-om-half in uw winkelmandje leggen.

Of andersom?

Albert Heijn bundelde alle taalverschillen op een starterswebsite. Sympathiek, dat wel. Maar om te vermijden dat straks alle klanten met een woordenboek naar de supermarkt moeten, stel ik voor dat Albert ons even een seintje geeft. Schrijf.be hertaalt graag zijn etiketten en folders in het Vlaams. Lekker handig, toch?

Opnieuw en opnieuw

“Wat is er mis mee?” zult u denken, want als Vlaming kent u het irritante gebruik van dit woord waarschijnlijk niet. In Vlaanderen zeg je ‘nogmaals’ als je ‘opnieuw’ bedoelt. Je komt het tegenwoordig veel tegen in combinatie met de namen Di Rupo en De Wever.

Echter en immers

Maar Nederlanders gebruiken dit woord op een heel andere manier. Te pas en vooral te onpas. Meestal als een soort voegwoord aan het begin van een zin. Zoals ze ook ‘echter’ en ‘immers’, nochtans oeverloos verouderde rotzooi, vaak vooraan in een zin zetten. “Echter, de Kamer besloot er anders over.”

Let toch eens op!

Met ‘nogmaals’ doen ze dat ook. “Nogmaals, dit punt zal aan orde komen.” Maar dit ‘nogmaals’ gaat meestal – of altijd, grr – vooraf aan iets wat ze nog niet hebben gezegd. En het geeft de interviewer of gesprekspartner de boodschap: “Hoe vaak moet ik dit nu nog uitleggen? Let toch eens op!”

Echt waar, let er maar eens op!

Belgisch verkeersnieuws

Tijdens de rit ernaartoe reed ik langs Antwerpen. Altijd goed voor een portie fileleed. De verkeersinformatie had het over een ongeval ter hoogte van kilometerpaal elfendertig. Met andere woorden … rustig blijven en gezapig aanschuiven.

Nederlands bulletin

Over de grens was de verkeersellende nog niet helemaal achter de rug. Ook op de E312 was een ongeval gebeurd. Maar in het radiobericht refereerde de presentator niet aan de kilometerpaal. Hij verwees naar de onheilsplek met de vermelding van de bijbehorende hectometerpaal.

Kilometer versus hectometer

Het basisconcept blijft hetzelfde: een kilometerpaal is een paal die vanaf een bepaald punt een afstand van een kilometer aangeeft. Een hectometerpaal is dan weer een paal die vanaf een bepaald punt … een hectometer aangeeft. Logisch! Maar waarom het verschil?

Vragen … zoveel vragen

Denken Belgen in grotere afstanden dan Nederlanders? Hoe bruikbaar is een kilometerpaal op een weg die geen volle kilometer lang is? Bestaan er ergens op de wereld decimeterpalen? Waarom spreek je nog altijd van een mijlpaal in de geschiedenis, terwijl we al jaren in kilometers tellen?

Kwestie van grootte

Een mogelijke verklaring: de groene bordjes langs de Nederlandse wegen zijn allemaal even groot — zowel voor de ‘volle kilometers’ als de tussenliggende hectometers. In België heb je grotere rood-witte kilometerborden en kleine, witte hectometerborden. Zou dat er wat mee te maken hebben?

Rock on!

Oh ja, het optreden van Daan was trouwens eentje om in te lijsten. Prachtige setting, enthousiast publiek en hartelijke ontvangst! En achteraf gezien, ging de tijd in de file met al die taalvragen razendsnel voorbij. Aanrader voor wie geregeld in – pakweg – Sterrebeek passeert. Met welke antwoorden komt u op de proppen?

We zullen doorgaan …

Zo mailde een klant me onlangs: ‘Dat persbericht zet ik door.’ Hè? Ik ken doorzetten alleen in de betekenis van volhouden, doorgaan, maar hier werd duidelijk iets anders bedoeld. Iets van: voor mij is het oké, ik leg het voor aan de directie.

Russen en emmers

In Vlaanderen kan iemand dan weer zeggen: ‘Zullen we de agenda even overlopen?’ Dat vindt een Nederlander vreemd. Zoals een taalmentor me ooit corrigeerde: alleen Russen en emmers kunnen overlopen. Dat vond ik een goed ezelsbruggetje – en daarom zet ik dat hier even door.

Gij en wij

Op een gegeven moment tijdens het gesprek zegt de kardinaal: ‘Ge kunt ook vergiffenis vragen, hé, en uw schuld bekennen.’ Het slachtoffer raakt in de war: wie bedoelt hij hier? Reynebeau doorziet het beoogde effect van de bekende stijlfiguur: ‘Danneels gebruikt daar de tweede persoon enkelvoud als onpersoonlijk voornaamwoord, een synoniem voor ‘men’, waarmee hij niemand concreet bedoelt en het bestaan van een algemene regel suggereert. Dat doet hij nog enkele keren in het gesprek, soms ook met het veralgemenende ‘wij’ (‘We kunnen ook vergiffenis vragen en vergiffenis geven’).’

Vlaamse tussentaal

Maar ‘het verwarrende gegoochel met persoonlijke voornaamwoorden’ is niet het gevolg van ‘de slordigheid die eigen is aan de Vlaamse tussentaal’, zoals Reynebeau oppert. Nederlanders kennen het ook en zelfs meer dan Vlamingen: de overschakeling naar ‘je’ om een consensus te suggereren. Vaak nog gecombineerd met ‘met z’n allen’ voor nog meer effect. Bijvoorbeeld: ‘Als je dat ziet, nou dan denk je toch met z’n allen: dat kan niet meer!’ Vertaling: ‘Ik vind dat niet kunnen’. Maar goed, dat klinkt een stuk minder overtuigend.

Tomeeto – tomatoh

Die ene keer had ik speculaas mee. Tenminste, dat dacht ik. Tot mijn alerte oudste me corrigeerde: “Mama, dat is geen speculaas. Op de verpakking staat speculoos.” Waarop ik antwoordde: “Dat is hetzelfde. Alleen noemen Belgen het speculoos, en zeggen Nederlanders speculaas.” Mijn vriend reageerde met: “Neen, het zijn twee verschillende soorten koek.” Maar staven kon hij zijn bewering niet.

Koken met Schrijf.be

Dus ik surf internet op. Al snel vind ik een bevredigend antwoord. Dat de misvattingen die ik over speculaas had, bijstelt. Speculaas is geen koek. Het is een gebak. Je maakt het door boter te mengen met cassonade of basterdsuiker en véél speculaaskruiden. Waarna je dat deeg met bloem en bakpoeder mengt. Ziezo: hebt u meteen een recept voor een heerlijk middagje kliederen in de keuken.

Zoet of pittig?

En hoe zit het dan met speculoos? Dat woord is inderdaad Vlaams. Maar het verschil gaat verder dan de linguïstiek. Nederlanders zijn blijkbaar verzot op kruiden – getuige de pepernoot die geen enkele Belg doorgeslikt krijgt. Wij houden het liever zoet. Belgische fabrikanten gebruiken dus weinig of geen speculaaskruiden. Daarom noemen ze hun speculaas speculoos – comme les Français. En met de nadruk op loos: ‘schijnbaar, niet echt’.

Een stomme vraag – vindt u. Natuurlijk betaalt u! Een boete is duurder.

Onze Noorderburen zelf denken er niet zo over wanneer ze in België parkeren - neen, niet omdat ze te gierig zijn om te betalen. Wél omdat ze het anders interpreteren. Zo blijkt uit een artikel uit De Standaard.

Lang parkeren, niet betalen

Voor Nederlanders betekent ‘betalen van maandag tot zaterdag’ dat je op zaterdag niet meer moet betalen. Want dan zou er ‘tot en met zaterdag’ moeten staan. Vlamingen begrijpen de boodschap dan weer wél – waarschijnlijk omdat ze het gewoon zijn om voortdurend parkeergeld in de meters te stoppen.

Hollandse logica

De taalspecialisten van De Standaard en de VRT geven de Ollanders alvast gelijk. Combineren we ‘tot’ met een datum, zoals de voorstelling loopt tot 30 juli? Dan rekenen de Vlamingen de 30ste er nog bij. Nederlanders niet. Voor een combinatie met een dag, zoals tot zaterdag, trekken de Nederlanders die redenering door. En betalen ze dus niet.

Benieuwd of de parkeerwachter dát excuus straks van mij slikt?!

Maar daar laten de Hollanders zich niet aan kennen. Ze zúllen meepraten over ons politieke geklungel. En dus bracht NRC Handelsblad het ‘Belgisch Politiek Woordenboek‘ uit. Want ik citeer: “Als het crisis is in de Belgische politiek, schakelen de Belgen over op Wetstratees.” Een vreemde taal voor de Nederlander.

Wegwijs in het Wetstratees

Het digitale woordenboek is ook voor de Belg leuk om te lezen – toch voor een taalliefhebber. Zo liet ik me charmeren door de samenstellingen Dansaert-Vlaming en wafelijzerpolitiek. Dat laatste staat trouwens ook plechtig in het Groene Boekje. Net zoals alarmbelprocedure. Hét bewijs dat politiek geklungel onze taal ten goede komt.

En nu ik het toch over taal heb: NRC Handelsblad mijdt de Franstalige termen niet – voor hen geen communautaire spanningen. En dus verschijnen ook corridor en imbuvable in de lijst. Twee woorden die al lang afstand namen van hun oorspronkelijke betekenis ‘gang’ en ‘ondrinkbaar’. Een regeringscrisis maakt dus ook de Franse taal rijker.

Winst voor het woordenboek

Laat ze dus maar sukkelen in de Weststraat. Ik kijk intussen al reikhalzend uit naar een nieuwe portie Wetstratees. Want hoe groter het politieke verval … hoe groter de aangroei van ons woordenboek. Dáár stem ik voor!

Kraantjeswater

Natuurlijk wou gastheer Michiel Devlieger graag haar mening over het Vlaams horen. Bijvoorbeeld welke Vlaamse woorden anders zijn. Dat bracht haar op ‘kraantjeswater’. Dat is in Nederland ‘kraanwater’. Michiel Devlieger vond dat vreemd: een kraan is zo’n groot apparaat waarmee je dingen hijst, niet dat ding in je keuken of badkamer.

Kotsbeu

Een ander woord dat Paulien Cornelissen niet kende, was ‘kotsbeu’. Dat vond ik dan weer vreemd. “Ik ben het kotsbeu”, dat zeg ik toch mijn hele leven al? En ik ben toch echt geen Vlaming van origine. Ik vroeg het aan mijn moeder, een Noord-Brabantse in hart en nieren, en die vond het ook een heel gewoon woord.

Google beslist

Vaak biedt Google uitkomst bij dit soort ‘geschillen’. Je typt eerst ‘kotsbeu + site:be’ – uitkomst: 86.800 resultaten. Daarna ‘kotsbeu + site:nl’ – uitkomst: 37.900 resultaten. Nu heeft Nederland ruim tweeënhalf keer zo veel Nederlandstaligen als Vlaanderen. Dus je kunt er vergif op innemen: als een Nederlands woord meer voorkomt op Belgische dan op Nederlandse websites, dan vinden Nederlanders het Vlaams. Tenminste die van boven de Moerdijk!