Vlaanderen en Nederland. Twee culturen, één taal. Met op de grens Zeeuws-Vlaanderen. Het populaire natuur- en zeegebied heeft alles: je shopt zalig in Sluis, kijkt vogels in het Zwin en eet mosselen in Philippine. Heerlijk.

Nederlands of Vlaams?

Maar hoewel de Zeeuwen met hun hoofd in Nederland leven, verpandden ze hun hart aan Vlaanderen. Dat bewijst de site Wablief. Een webstek met het nobele doel om klaarheid te scheppen in Vlaams-Nederlandse taalverschillen. Of hoe een groepje Zeeuwen zijn best doet om ‘de Vlaming’ te begrijpen.

Froufrou of pony?

Charmant, hoe deze site woorden als ‘karoke’ vertaalt in ‘ruitje’, ‘valling’ in ‘verkoudheid’, en ‘tas’ in ‘kop’. Vooral sappige Vlaamse dialectwoorden en gallicismen haalden de webstek: remork, tarmac, tapis-plain, marcelleke, vaneigens, macadam, enz. Woorden die onze kwaliteitsbewaker en eindredacteur genadeloos neersabelen. Maar voor één keer nostalgie oproepen.

In het noorden van Antwerpen winkelen we sinds kort ‘op z’n Hollands’. Want de bekende Nederlandse supermarkt Albert Heijn zette voet aan wal in Brasschaat.

Albert Heijn leert Vlaming Nederlands

Geen probleem, denkt u. Of u nu in een supermarkt met Nederlandse, Franse of Belgische roots binnenstapt, het principe blijft hetzelfde. U begeeft u door de rayons, plukt de producten uit de rekken, ergert zich aan de kassa en laadt alles in uw boodschappentas. Klaar is … tja, Kees.

Maar in de Nederlanse Albert Heijn dreigt het al bij stap twee mis te gaan. Want ritst u wel het juiste product mee? Dat blijkt niet zo eenvoudig te zijn. Meer nog: we moeten er een heuse taalcursus voor volgen. Want zoekt u een tournedos, verse kaas of gemengd gehakt? Dan moet u een kogelbiefstuk, kwark en half-om-half in uw winkelmandje leggen.

Of andersom?

Albert Heijn bundelde alle taalverschillen op een starterswebsite. Sympathiek, dat wel. Maar om te vermijden dat straks alle klanten met een woordenboek naar de supermarkt moeten, stel ik voor dat Albert ons even een seintje geeft. Schrijf.be hertaalt graag zijn etiketten en folders in het Vlaams. Lekker handig, toch?

Een heel vreemd – en o zo ergerlijk – woord in Nederlandse discussies is ‘nogmaals’. Het is onuitroeibaar, zoals mijn ergernis: het bestond twintig jaar geleden al, toen ik in Nederland studeerde. En nu hoor ik het nog altijd voortdurend tijdens interviews op tv of in gesprekken om me heen.

Opnieuw en opnieuw

“Wat is er mis mee?” zult u denken, want als Vlaming kent u het irritante gebruik van dit woord waarschijnlijk niet. In Vlaanderen zeg je ‘nogmaals’ als je ‘opnieuw’ bedoelt. Je komt het tegenwoordig veel tegen in combinatie met de namen Di Rupo en De Wever.

Echter en immers

Maar Nederlanders gebruiken dit woord op een heel andere manier. Te pas en vooral te onpas. Meestal als een soort voegwoord aan het begin van een zin. Zoals ze ook ‘echter’ en ‘immers’, nochtans oeverloos verouderde rotzooi, vaak vooraan in een zin zetten. “Echter, de Kamer besloot er anders over.”

Let toch eens op!

Met ‘nogmaals’ doen ze dat ook. “Nogmaals, dit punt zal aan orde komen.” Maar dit ‘nogmaals’ gaat meestal – of altijd, grr – vooraf aan iets wat ze nog niet hebben gezegd. En het geeft de interviewer of gesprekspartner de boodschap: “Hoe vaak moet ik dit nu nog uitleggen? Let toch eens op!”

Echt waar, let er maar eens op!

Een optreden van Daan bracht me even geleden in het prachtige Middelburg. Niet het Middelburg in de buurt van Gent. Neen, we gingen die dag ‘internationaal’: Middelburg in het Nederlandse Zeeland. Prachtig stadje trouwens, met veel water en eeuwenoude verdedigingswerken.

Belgisch verkeersnieuws

Tijdens de rit ernaartoe reed ik langs Antwerpen. Altijd goed voor een portie fileleed. De verkeersinformatie had het over een ongeval ter hoogte van kilometerpaal elfendertig. Met andere woorden … rustig blijven en gezapig aanschuiven.

Nederlands bulletin

Over de grens was de verkeersellende nog niet helemaal achter de rug. Ook op de E312 was een ongeval gebeurd. Maar in het radiobericht refereerde de presentator niet aan de kilometerpaal. Hij verwees naar de onheilsplek met de vermelding van de bijbehorende hectometerpaal.

Kilometer versus hectometer

Het basisconcept blijft hetzelfde: een kilometerpaal is een paal die vanaf een bepaald punt een afstand van een kilometer aangeeft. Een hectometerpaal is dan weer een paal die vanaf een bepaald punt … een hectometer aangeeft. Logisch! Maar waarom het verschil?

Vragen … zoveel vragen

Denken Belgen in grotere afstanden dan Nederlanders? Hoe bruikbaar is een kilometerpaal op een weg die geen volle kilometer lang is? Bestaan er ergens op de wereld decimeterpalen? Waarom spreek je nog altijd van een mijlpaal in de geschiedenis, terwijl we al jaren in kilometers tellen?

Kwestie van grootte

Een mogelijke verklaring: de groene bordjes langs de Nederlandse wegen zijn allemaal even groot — zowel voor de ‘volle kilometers’ als de tussenliggende hectometers. In België heb je grotere rood-witte kilometerborden en kleine, witte hectometerborden. Zou dat er wat mee te maken hebben?

Rock on!

Oh ja, het optreden van Daan was trouwens eentje om in te lijsten. Prachtige setting, enthousiast publiek en hartelijke ontvangst! En achteraf gezien, ging de tijd in de file met al die taalvragen razendsnel voorbij. Aanrader voor wie geregeld in – pakweg – Sterrebeek passeert. Met welke antwoorden komt u op de proppen?

Het zal niet verbazen: ook voor de typische zakelijke termen hebben Nederlanders en Vlamingen varianten. Dat leidt soms tot verwarring.

We zullen doorgaan …

Zo mailde een klant me onlangs: ‘Dat persbericht zet ik door.’ Hè? Ik ken doorzetten alleen in de betekenis van volhouden, doorgaan, maar hier werd duidelijk iets anders bedoeld. Iets van: voor mij is het oké, ik leg het voor aan de directie.

Russen en emmers

In Vlaanderen kan iemand dan weer zeggen: ‘Zullen we de agenda even overlopen?’ Dat vindt een Nederlander vreemd. Zoals een taalmentor me ooit corrigeerde: alleen Russen en emmers kunnen overlopen. Dat vond ik een goed ezelsbruggetje – en daarom zet ik dat hier even door.