In De Standaard van 30 augustus analyseert Marc Reynebeau de ‘Danneels-tapes’, de opname van het gesprek tussen kardinaal Danneels en het slachtoffer van bisschop Roger Vangheluwe. Dat slachtoffer liet de transcriptie van dat gesprek publiceren om aan te tonen dat hij geen zwijggeld had gevraagd. De tekst is behalve een schrijnend document ook een interessante les retorica.

Gij en wij

Op een gegeven moment tijdens het gesprek zegt de kardinaal: ‘Ge kunt ook vergiffenis vragen, hé, en uw schuld bekennen.’ Het slachtoffer raakt in de war: wie bedoelt hij hier? Reynebeau doorziet het beoogde effect van de bekende stijlfiguur: ‘Danneels gebruikt daar de tweede persoon enkelvoud als onpersoonlijk voornaamwoord, een synoniem voor ‘men’, waarmee hij niemand concreet bedoelt en het bestaan van een algemene regel suggereert. Dat doet hij nog enkele keren in het gesprek, soms ook met het veralgemenende ‘wij’ (‘We kunnen ook vergiffenis vragen en vergiffenis geven’).’

Vlaamse tussentaal

Maar ‘het verwarrende gegoochel met persoonlijke voornaamwoorden’ is niet het gevolg van ‘de slordigheid die eigen is aan de Vlaamse tussentaal’, zoals Reynebeau oppert. Nederlanders kennen het ook en zelfs meer dan Vlamingen: de overschakeling naar ‘je’ om een consensus te suggereren. Vaak nog gecombineerd met ‘met z’n allen’ voor nog meer effect. Bijvoorbeeld: ‘Als je dat ziet, nou dan denk je toch met z’n allen: dat kan niet meer!’ Vertaling: ‘Ik vind dat niet kunnen’. Maar goed, dat klinkt een stuk minder overtuigend.

Ga je met kinderen naar het park? Dan neem je het best een hartig of fruitig hapje mee. Toch als je wilt vermijden dat je kinderen blijven bedelen om de ijsjes, chips en andere niet voedzame nonsens die in parken tegen woekerprijzen verkocht worden.

Tomeeto – tomatoh

Die ene keer had ik speculaas mee. Tenminste, dat dacht ik. Tot mijn alerte oudste me corrigeerde: “Mama, dat is geen speculaas. Op de verpakking staat speculoos.” Waarop ik antwoordde: “Dat is hetzelfde. Alleen noemen Belgen het speculoos, en zeggen Nederlanders speculaas.” Mijn vriend reageerde met: “Neen, het zijn twee verschillende soorten koek.” Maar staven kon hij zijn bewering niet.

Koken met Schrijf.be

Dus ik surf internet op. Al snel vind ik een bevredigend antwoord. Dat de misvattingen die ik over speculaas had, bijstelt. Speculaas is geen koek. Het is een gebak. Je maakt het door boter te mengen met cassonade of basterdsuiker en véél speculaaskruiden. Waarna je dat deeg met bloem en bakpoeder mengt. Ziezo: hebt u meteen een recept voor een heerlijk middagje kliederen in de keuken.

Zoet of pittig?

En hoe zit het dan met speculoos? Dat woord is inderdaad Vlaams. Maar het verschil gaat verder dan de linguïstiek. Nederlanders zijn blijkbaar verzot op kruiden – getuige de pepernoot die geen enkele Belg doorgeslikt krijgt. Wij houden het liever zoet. Belgische fabrikanten gebruiken dus weinig of geen speculaaskruiden. Daarom noemen ze hun speculaas speculoos – comme les Français. En met de nadruk op loos: ‘schijnbaar, niet echt’.

Stél, u gaat een dagje shoppen bij onze Noorderburen. Uw wagen parkeert u dicht bij het stadscentrum – een zone waarin u moet betalen, van maandag tot zaterdag. Steekt u dan geld in de parkeermeter?

Een stomme vraag – vindt u. Natuurlijk betaalt u! Een boete is duurder.

Onze Noorderburen zelf denken er niet zo over wanneer ze in België parkeren - neen, niet omdat ze te gierig zijn om te betalen. Wél omdat ze het anders interpreteren. Zo blijkt uit een artikel uit De Standaard.

Lang parkeren, niet betalen

Voor Nederlanders betekent ‘betalen van maandag tot zaterdag’ dat je op zaterdag niet meer moet betalen. Want dan zou er ‘tot en met zaterdag’ moeten staan. Vlamingen begrijpen de boodschap dan weer wél – waarschijnlijk omdat ze het gewoon zijn om voortdurend parkeergeld in de meters te stoppen.

Hollandse logica

De taalspecialisten van De Standaard en de VRT geven de Ollanders alvast gelijk. Combineren we ‘tot’ met een datum, zoals de voorstelling loopt tot 30 juli? Dan rekenen de Vlamingen de 30ste er nog bij. Nederlanders niet. Voor een combinatie met een dag, zoals tot zaterdag, trekken de Nederlanders die redenering door. En betalen ze dus niet.

Benieuwd of de parkeerwachter dát excuus straks van mij slikt?!

22 april: de Belgische regering valt … voor de derde keer, het lijkt haast een faît divers. Niet voor onze noorderburen. Zij volgen onze politieke perikelen op de voet. Al is niet alles even duidelijk voor hen. Begrijpelijk, want wat voor ons vaak Latijn is, klinkt bij hen als Chinees in de oren.

Maar daar laten de Hollanders zich niet aan kennen. Ze zúllen meepraten over ons politieke geklungel. En dus bracht NRC Handelsblad het ‘Belgisch Politiek Woordenboek‘ uit. Want ik citeer: “Als het crisis is in de Belgische politiek, schakelen de Belgen over op Wetstratees.” Een vreemde taal voor de Nederlander.

Wegwijs in het Wetstratees

Het digitale woordenboek is ook voor de Belg leuk om te lezen – toch voor een taalliefhebber. Zo liet ik me charmeren door de samenstellingen Dansaert-Vlaming en wafelijzerpolitiek. Dat laatste staat trouwens ook plechtig in het Groene Boekje. Net zoals alarmbelprocedure. Hét bewijs dat politiek geklungel onze taal ten goede komt.

En nu ik het toch over taal heb: NRC Handelsblad mijdt de Franstalige termen niet – voor hen geen communautaire spanningen. En dus verschijnen ook corridor en imbuvable in de lijst. Twee woorden die al lang afstand namen van hun oorspronkelijke betekenis ‘gang’ en ‘ondrinkbaar’. Een regeringscrisis maakt dus ook de Franse taal rijker.

Winst voor het woordenboek

Laat ze dus maar sukkelen in de Weststraat. Ik kijk intussen al reikhalzend uit naar een nieuwe portie Wetstratees. Want hoe groter het politieke verval … hoe groter de aangroei van ons woordenboek. Dáár stem ik voor!

Een tijdje terug was Paulien Cornelissen te gast in De laatste show. Zij schreef een bestseller (250.000 exemplaren!) over de eigenaardigheden van het Nederlandse taalgebruik: Taal is zeg maar echt mijn ding.

Kraantjeswater

Natuurlijk wou gastheer Michiel Devlieger graag haar mening over het Vlaams horen. Bijvoorbeeld welke Vlaamse woorden anders zijn. Dat bracht haar op ‘kraantjeswater’. Dat is in Nederland ‘kraanwater’. Michiel Devlieger vond dat vreemd: een kraan is zo’n groot apparaat waarmee je dingen hijst, niet dat ding in je keuken of badkamer.

Kotsbeu

Een ander woord dat Paulien Cornelissen niet kende, was ‘kotsbeu’. Dat vond ik dan weer vreemd. “Ik ben het kotsbeu”, dat zeg ik toch mijn hele leven al? En ik ben toch echt geen Vlaming van origine. Ik vroeg het aan mijn moeder, een Noord-Brabantse in hart en nieren, en die vond het ook een heel gewoon woord.

Google beslist

Vaak biedt Google uitkomst bij dit soort ‘geschillen’. Je typt eerst ‘kotsbeu + site:be’ – uitkomst: 86.800 resultaten. Daarna ‘kotsbeu + site:nl’ – uitkomst: 37.900 resultaten. Nu heeft Nederland ruim tweeënhalf keer zo veel Nederlandstaligen als Vlaanderen. Dus je kunt er vergif op innemen: als een Nederlands woord meer voorkomt op Belgische dan op Nederlandse websites, dan vinden Nederlanders het Vlaams. Tenminste die van boven de Moerdijk!