Er zijn zo van die woorden waarover ik keer op keer struikel. Omdat ze raar zijn, niet logisch. En dat veroorzaakt verwarring. Een van die woorden is ‘leidraad’. Het probleem begint al bij de uitspraak van het woord. Zeg je ‘lei-draad’ of ‘leid-raad’. Ik vind ze beide niet goed klinken. En dat érgert mij. Ga ik op mijn taalgevoel af? Dan zou ik zeggen: leid-draad (met een extra d!). Een samenstelling van leid en draad. Want het gaat toch over een draad die je leidt, die je wegwijs maakt?

Taalunie brengt redding

Ik heb het voor alle zekerheid even opgezocht. En inderdaad, de website van de Taalunie bevestigt mijn redenering. Bij samenstellingen met vormen van werkwoorden als leiden, glijden, rijden, snijden + zelfstandig naamwoord, valt de slot-d van het werkwoord weg. Daarom dus: leidraad met één d. Net zoals leiband in plaats van leidband. En zo zijn er nog. Denk maar aan glijbaan, rijbewijs, snijplank, … Nu ik weet waaróm dat woord geen dubbele ‘d’ heeft, is de ergernis bijna helemaal verdwenen!

De klokken zijn al lang weer in Rome. En de paashaas geniet van zijn verdiende vakantie. Maar ik? Ik heb nog lang geen rust. Ik blijf maar chocolade eieren eten.

Paastaal

Eivol at ik me de laatste dagen - en ja, die woordspeling is bewust. Want Pasen bracht me niet alleen lekkernijen. De hoogdag overlaadde me ook met tal van ei-woorden of -uitdrukkingen. Dat krijg je als je een copywriter vol chocolade stopt.

Even brainstormen leverde spreekwoorden als ‘voor een appel en ei’ en ‘van die boer, geen eieren’ op. Ook een mooie: ‘je kunt geen omelet bakken zonder eieren te breken’. Of het bekende: ‘een eitje met iemand te pellen hebben‘. Je kunt ook ‘met een ei zitten’, terwijl anderen hun ‘ei ergens kwijt kunnen’.

En wat vindt u van de omschrijving ‘hij is een zacht eitje’? Veel eleganter dan zeggen dat het een flauwe kerel is, zonder ruggengraat.

Ei, opgepast!

Kilo’s chocolade later (oké, ik overdrijf een beetje) schoot me een vergeten uitdrukking te binnen: ei zo na. Het werd meteen ook mijn favoriet – ondanks het feit dat ‘ei’ helemaal niet naar een kippenei blijkt te verwijzen.

Ei zo na betekent ‘bijna’, ‘net niet’. Oorspronkelijk komt het van ‘o zo dichtbij’. De ‘ei’ is dus een verouderde uitroep van verbazing. Eentje die ik ook slaakte, toen ik ontdekte hoeveel paaseitjes ik uiteindelijk al heb verorberd.

Weet u wat wij, copywriters, doen als we iets niet weten? Het aan Kim vragen. Want die weet alles. Van zandstraalfolie tot doorschuifvaatwassers: wat ons peinzend naar ons scherm doet kijken, lokt bij Kim een “awel, dat is …” uit. Handig, want dat bespaart ons heel wat opzoekwerk.

Flapding

Een tijd geleden ging ik een cadeautje kopen voor een zwangere vriendin. Ik ging voor  zo’n schattig T-shirtje, met een … euh … flapje onder. En vroeg me luidop af hoe zo’n flap-T-shirt-ding heette. Waarop Stefanie voorzichtig ‘body’ opperde. Maar Kim vastberaden zei: “Neenee, dat is een romper!” Een wat? Nog nóóit van gehoord! Maar natuurlijk was het weer juist.

To romp or not to romp

Gelukkig weet Kim wel wat alles is, maar niet noodzakelijk waar het vandaan komt. Want volgens haar heette het zo, omdat het rond de romp van de baby zit. Maar … in het Engels heet het ook zo. Dus hebben de Engelsen dan het woord bij ons ’geleend’? Ik houd er een andere theorie op na. A romper betekent in het Engels ook iemand die vrolijk speelt, wild beweegt. En laat rompertjes nu net het levenslicht gezien hebben als losse speelkleding voor kindjes … Weet u het?

Op het einde van mijn Spaanse avondles dicteert de lerares altijd welke oefeningen we tegen de volgende week moeten maken. Maar onlangs stuurde ze ons naar huis met maar één opdracht: een intrigerende taalvraag. In het Spaans betekent judia boon. Maar judío (m), judía (v) betekent ook joods. Onze missie? Uitvissen waarom dat zo was.

Googlear, por favor

Dus werd er gegoogeld. En belandde ik eerst op allerlei Spaanse sites. Maar om die te verstaan? Daarvoor loop ik duidelijk nog een paar lessen achter. Dus zocht ik mijn heil in Engelse sites. Wat vooral recepten voor bonenschotels opleverde - koosjere bonenschotels, ongetwijfeld!

Moeder of Judas?

Maar ik distilleerde uiteindelijk twee mogelijke verklaringen uit de online info. Ofwel betekende judía ook ‘joodse moeder’. En werd dit woord daarom gebruikt voor de bonenstaak: de ‘moeder’ van de bonenplant, waaraan de kinderboontjes groeien. De andere verklaring was dat de judasboom een boonachtige plant is. En dat die plant in het Latijn arbor Judea heet, wat in het Spaans arbol Judia werd.

Een boontje voor krullen

Gewapend met mijn verklaringen – netjes uitgeprint - trok ik naar de les. Ik las ze hardop voor in de klas, als een trotse achtjarige. En kreeg … een diepe frons van de lerares. Want blijkbaar is de verklaring véél eenvoudiger. De Spanjaarden noemen de bonen zo, omdat er krulletjes aan een bonenstaak hangen. En die deden hen denken aan de krulletjes van orthodoxe joden. Het antwoord op de taalkwestie was dus … een kapselkwestie!

In Flow, een Nederlands tijdschrift, las ik het woord: oeroesen. Een tikfout dacht ik. Hoewel ik niet wist wat ze dan wel bedoelden. Maar het bleek een bestaand werkwoord. Het betekent – ook volgens Flow – “rommelen voordat je echt kunt beginnen (met koken bijvoorbeeld)”. Aha, zo noem je dus dat geklungel met potten, pannen en ingrediënten voor het echte werk. Dan oeroes ik er wat op los. Alleen nooit geweten dat je het zo verwoordt.

Even Googlen

Omdat een copywriter nooit tevreden is met één uitleg, tikte ik ‘oeroesen’ in de Google-zoekbalk. Het leverde me de betekenis ‘ergens voor zorgen’ op in Encyclo.nl. En ik leerde dat oeroesen “NIET voorkomt in de Woordenlijst Nederlandse Taal van de Taalunie en de spellingwoordenlijst van OpenTaal. Maar dit wil niet zeggen dat het fout gespeld is. Woorden die niet vaak worden gebruikt, encyclopedische ingangen en woordgroepen worden niet of zelden opgenomen in deze lijsten.”

Lampampen

Welke termen bestaan er nog om dit non-event te omschrijven? Spontaan dacht ik aan ‘lanterfanten’ en ‘lummelen’. Maar Synoniemen.net geeft veel poëtischer alternatieven. Wat denk je bijvoorbeeld van het mooie ‘lampampen’ of het tot de verbeelding sprekende ‘dagdieven’? Je krijgt er spontaan zin in, niet? Ik ga alvast nog wat oeroesen …