Wie eerst komt, eerst maalt

Hoe onvriendelijk qwerty ook is, het overleeft al haast anderhalve eeuw. De concurrenten die ooit een andere toetsenschikking probeerden door te drukken, haalden allemaal bakzeil. Want een bedreven qwerty-typist schakelt niet graag over. En dat is eigenlijk jammer. Want met de rij waarop zijn vingers rusten, typt hij maar een derde van de letters – de helft zit zelfs op de bovenrij. 
Bovendien belast qwerty zijn (meestal) sterke rechterhand minder dan zijn linkse.

Ergonomie!

De hopeloze qwerty-ergonomie was August Dvorak een doorn in het oog. Hij zocht jaren naar de meest uitgebalanceerde toetsenschikking. Zijn recept:

1. Plaats de (in het Engels) meest voorkomende letters op de middelste toetsenrij – waarop de vingers rusten. Dan typt u ruim tweederde van uw tekst zonder uw vingers te verplaatsen!
2. Zet links de klinkers op een rijtje, zodat u afwisselend beide handen gebruikt (een techniek die een Belg als eerste toepaste).
3. Zorg ervoor dat de vingers evenredig belast worden volgens hun kracht – van wijsvinger naar pink.
    

The need for speed

In 1932 liet Dvorak standaard-schrijfmachines ombouwen met ‘zijn’ toetsenbord. Zoals dit zeldzame exemplaar dat ik pas in Amerika kocht. Bemerk de bizarre cijferrangschikking, die Dvorak, even later, gelukkig liet varen.

De professor trok met een team getrainde ‘Dvorak’-typisten naar de immens populaire typsnelheidswedstrijden. Ze veegden er de vloer aan met hun qwerty-collega’s. Enkele jaren later werden ze zelfs ei zo na uit de competitie verbannen wegens ‘oneerlijke concurrentie’! En moest Dvorak veiligheidsagenten inhuren om sabotage van zijn machines te verhinderen.

Kortom: het Dvorak-toetsenbord was een denderend succes! Of toch niet?

Commerciële flop

Toen kwam de kat op de koord. Dvorak moest de zakenwereld overtuigen om én nieuwe schrijfmachines te kopen, én al hun typisten om te scholen. En dat bleek een brug te ver. Zijn vereenvoudigde toetsenbord stierf na vele jaren lobbying een stille dood. En August Dvorak zelf? Die overleed als een verbitterd man. Niet vermoedend dat er jaren later wereldwijd Dvorak-fanclubs uit de grond zouden rijzen.

Want sinds de opkomst van de computer wint Dvorak weer aan populariteit. Die ’schrijfmachine’ schakelt wél probleemloos over naar de vereenvoudige toetsenbordindeling. En een Dvorak-toetsenbord kóópt of maakt u ook in een handomdraai.

Meer Schrijfmachine-wetenswaardigheden? Miss Schrijfmachine!

Prikkel

Mijn verhaal begint bij een miss-verkiezing. De miss-schrijfmachine-verkiezing om precies te zijn. Door de lancering van een verrassend en leuk persbericht, prikkelde dat verschillende journalisten. Eerst kwam RTV op bezoek voor een uitgebreid filmverslag, wat later ATV, en onlangs Trends Magazine.

Pay-back

Een beetje verwaand door de overload aan belangstelling, maakte Wim een belofte: “De volgende stap? Ik ga nationaal!” Op hoongelach werd hij onthaald. Maar belofte maakt schuld.

Vrijdagmiddag, een telefoontje van de VTM-nieuwsdienst: een kleine gemeente kocht vijf nieuwe schrijfmachines aan – anno 2009. Of wij dit item niet konden ’spekken’? En dat konden wij … euh: dat kon Wím.

Proficiat

Proficiat, Wim! Mister Schrijfmachine ging dus inderdaad nationaal.
Zal ik CNN vast waarschuwen dat je er zit aan te komen? 

Oma Vertelt

En ik zal iets bekennen: moderne jeugdliteratuur is niet aan mij besteed. Al die echtscheidingen, getroubleerde relaties en moeilijk te verwerken overlijdens. Neen. Qua lectuur voor het slapengaan, grijp ik lekker terug naar Mijn Klassiekers. Boeken die mij – in een heel grijs verleden – verliefd deden worden. Op de verbeelding. Op de wereld in je hoofd. Op de kracht van verhalen.

Mijn ukken en ik hebben dus al heel wat tijd in Zweden doorgebracht – met Michiel op de Hazelhoeve en bij de kinderen van Bolderburen. We hebben een chocoladefabriek onveilig gemaakt. We deelden stompen op neuzen uit met Agnanus en Chlotarius en Alcestus en Odo.

Sukkels

En afgelopen week hebben we een meisje leren kennen, dat Floddertje heet “omdat ze altijd vuil was en altijd vol vlekken zat”. Nog een bekentenis? Jip & Janneke vind ik maar brave sukkeltjes. Floddertje is mijn heldin.

En hoera, ze scoort ook bij mijn ukken. De zin: “Dat is mijn kind niet. Wat u daar hebt is een afgekloven pruimenpit.” wordt hier ten huize een stuk of tien keer per dag gebezigd. (Iets voor een volgende lees.be, Kim?)

Maar gisteren liep het mis.

Tine trouwt

Het verhaal was nochtans weer heerlijk. Floddertje gaat naar het huwelijk van haar buurmeisje, Tine. Maar ze vindt de lijn van haar hondje Smeerkees niet. Dus neemt ze het lint van de schrijfmachine. En natuurlijk raakt dat  lint verwikkeld rond de hagelwitte jurk van de bruid … (Wees gerust: het loopt goed af.)

Stilte na de voorleessessie.

Vreemd? Geen gegier. Geen geinige commentaren. Niets. Ik hoor de zevenjarige hersenen kraken. En dan plots een stemmetje uit het bovenste stapelbed:

“Mama, wat is een schrijfmachine?”

Kinderliteratuur 2.0

Misschien moeten de heren en dames uitgevers maar eens naar Ilse bellen? En enkele copywriters aan het werk zetten? Voor de versie 2.0 van de klassieke kinderliteratuur. Een schrijfmachinelint wordt dan bijvoorbeeld een inktpatroon van een printer.

Alleen: hoe maak je daar een hondenlijn van?

Niet om de factuur zelf, wel om de enveloppe waarin die stak. Of correcter: de zegel erop. Een copywriter die fluitend op een … schrijfmachine ratelt!

Het had deze copywriter kunnen zijn, die gepassioneerd is door schrijfmachines.

De postzegelreeks ‘Wie schrijft die blijft’ stamt uit 2007 en is van de hand van Ever Meulen, Vlaanderens belangrijkste illustrator.

De journalist brengt verslag uit op een Remington, en de juffrouw smacht naar haar geliefde op een Royal. Daaronder twee portables: een Olympia en een Olivetti.

Waarna de reeks in mineur eindigt met een … laptop.

Vijf maanden met vijf verschillende advertenties voor … één en dezelfde schrijfmachine. Waarom al die moeite? Omdat je een CEO nu eenmaal met andere argumenten overtuigt, dan een zakenman die vaak reist of die netwerkt.

Daarom diversifieerde Royal zijn advertenties: zo raakte eentje vroeg of laat wel de juiste snaar.

Ik wijdde er prompt de Schrijf.be-nieuwbrief aan: Waarom poetst ú uw tanden?

Plus: ook het verzamelen ervan is niet langer saai. Maar zowaar trendy. Anders zet Trends ze toch niet in het zonnetje?

Vandaag verscheen een artikel van Aart De Zitter in de reeks ‘Managers en passie’: ‘Getypt, maar niet getikt’.

Hoewel sommige Schrijfbe’ren dát dan weer betwisten – maar alla.

Meer weten over schrijfmachines? Lees de Trends, doorblader deze blog of surf naar Schrijfmachine.be.

Arsène Goedertier achterna

Gisteren was het zover. Mijn bloedrode Royal portable kwam in handen van Chris Noppe. Een man die koortsachtig speurt naar de Rechtvaardige Rechters, het zijpaneel van het Lam Gods-drieluik van de gebroeders Van Eyck. Dat werd in 1934 gestolen uit de Gentse Sint-Baafskathedraal, waarna een zekere Arsène Goedertier er losgeld voor vroeg. Dat kreeg hij nooit, en sindsdien blijven de Rechters spoorloos. En blijven de speurders … speuren.

Dreigbrieven

Wat mijn rode Royal hiermee te maken heeft? Het was op eenzelfde machine dat Goedertier zijn afpersbrieven typte. Hij huurde ze in Gent, waar de politiespeurders ze na zijn dood ook terugvonden, in een bagagekluis van het Sint-Pietersstation. En ze gebruikten ze nog jaren op het politiebureau, dat geen schrijfmachine bezat …

En Chris Noppe?
Die was in zijn nopjes met mijn, euh … zijn Royal!

Voor wie er niet genoeg van kan krijgen:

• Versie 2
• Versie 3
• Versie 4 (filmversie)

”The Typewriter’ werd overigens geschreven door ene Leroy Anderson.

Blinde gravin

Pellegrino Turri di Castelnuovo borduurt verder op dit idee, wanneer hij een schrijfmachine ontwerpt voor gravin Carolina Fantoni da Fivizzonno. En haar brieven bleven zelfs bewaard!
De Franse Raphigraphe gaat op die weg verder. Hij heeft een waaier van 10 stangetjes, die allemaal een gestileerd deel van bepaalde letters dragen. Om een ‘A’ te vormen, moet je bijvoorbeeld vier toetsen tegelijk indrukken.

Braille

Het mag duidelijk zijn: normale letters aanpassen aan slechtzienden, lijkt een omweg. En dat is het ook, omdat er inmiddels een alfabetsysteem voor blinden bestaat: braille.
De Franse Louis Braille wordt blind op zijn derde, maar is enorm leergierig. Hij komt in contact met het systeem dat militairen gebruiken om ’s nachts berichten te lezen – met verheven punten en strepen. Dat vereenvoudigt hij tot zes puntjes in unieke combinaties, waarmee hij alle letters, cijfers en leestekens vormt. In 1929 is het braille-alfabet klaar voor gebruik.

Dit is bijvoorbeeld Schrijf.beleeft in braille:

Schrijf uw eigen naam in braille>

Plank en naald

De eerste brailleschrijvers zijn ver van gebruiksvriendelijk: ze bestaan uit een plank met gaatjes die je doordrukt met een stift – je maakt dus putjes in plaats van bolletjes. Gevolg: je moet van rechts naar links in braillespiegelschrift schrijven!

Slag en stoot

In 1892 komt daar eindelijk verandering in met de ‘Brailler’ van Hall (foto bovenaan). Hij heeft zes toetsen, die je in de juiste volgorde samen indrukt, waarna ze langs achter door een hamertje worden aangeslagen.

Royal Air Truck

Smith, de flamboyante Royal-voorzitter, koopt het nieuwste Ford-vliegtuig. Dat is dan het grootste commerciële vliegtuig ooit. Hij siert het met het Royal-logo en het opschrift: ‘Royal Air Truck – Capacity: 210 Royal portable typewriters’.

Luchtpost

De Royal Air Truck brengt in talloze vluchten duizenden gloednieuwe, draagbare Royal-schrijfmachines naar de uithoeken van de Verenigde Staten. Meer dan tweeduizend dealers wachten er op hun ‘luchtpost’.

Letterlijk, want elfduizend toestellen worden in kratten uit de machineruimen gegooid – aan parachutes weliswaar. Naar verluidt raken er maar zes beschadigd, omdat ze op een hoek landen. Maar die schuiven Royal-officials onopvallend aan de kant … Zij zorgen ervoor dat alleen de inhoud van de dozen die plat de grond raken, het flitslicht van de persmuskieten ziet.

In één klap overtuigd

Het publiek is verrukt en in één klap overtuigd van de onverwoestbaarheid van een Royal Portable. Verder opgehitst door de pers, die de campagne breed uitsmeert, zet het een stormloop in op het dealernetwerk. De draagbare Royal heeft zijn entree niet gemist!