Schrijfbe’er Matthias speelde me de url van dit kunstwerk door.

Wel, dat lijkt het op het eerste gezicht. Toch is het niet meer dan een uit elkaar gehaalde … schrijfmachine. Met haar ‘ingewanden’ esthetisch verantwoord over een reuzenblad verdeeld.
Hmm, als dat mij maar weer niet op ideeën brengt …

Oorlog dwingt tot keuzes. Meeheulen met de vijand, bij het verzet gaan, of je neutraal afzijdig houden? Vaak is het een kwestie van overleven in een grijze zone. Daarover gaat de tentoonstelling ‘Gekleurd verleden‘ , die morgen in Gent de deuren opent.

Propaganda

Wat dit met schrijven te maken heeft, vraagt u? Veel. Want tijdens de oorlog was de schrijfmachine het middel bij uitstek om propaganda te verspreiden. En zo kwamen de organisatoren bij www.schrijfmachine.be terecht – en dus bij mij. Op zoek naar een Olympia Robust mét SS-toets. En die heb ik in mijn verzameling, hoewel niet geheel van harte.

SS-toets

Ik dubde er lang over of ik een schrijfmachine met de vermaledijde SS-toets wel in huis wilde halen. Want politiek correct kun je hem bezwaarlijk noemen. Anderzijds: is het ontkennen van zijn bestaan niet het ontkennen van de geschiedenis? Volgens mij wel. Schrijfmachines zetten de tederste gedichten op papier, maar braken net zo goed de vuigste vlugschriften uit.

En dus kocht ik toch een Olympia Robust – met tegenzin. Ook al omdat het een lelijke schrijfmachine is. Maar wel onverwoestbaar, en gevat in een dito transportkoffer, met ijzer rondom beslagen. Klaar om op vrachtwagens of achter in jeeps de Schutzstaffel te volgen in haar jacht op vermeende staatsvijanden.

Tentoongesteld

Bestaat toeval?
Nog geen maand later liep het mailtje binnen voor de tentoonstelling in de Kunsthal Sint-Pietersabdij. En was ik blij dat ik kon helpen met deze zeldzame machine.
Want na de oorlog werden, op bevel van de geallieerden, alle ss-toetsen en -hamertjes van de schrijfmachines verwijderd. Op enkele na … waaronder de mijne. En dié pronkt nu een half jaar in Gent.

Oh ja: over enkele dagen ligt ook het boek in de rekken dat hoort bij de tentoonstelling, uitgegeven door Lannoo.

Ik typ deze blogbijdrage op een toetsenbord uit 1873.
1873?! Yep, want toen schikte de schrijfmachine-uitvinder de letters in het qwerty-patroon (of de Frans-Belgische azerty-afgeleide). Zijn bedoeling? De snelheid van de typist vertragen, opdat de typhamertjes niet in elkaar zouden haken …

Wie eerst komt, eerst maalt

Hoe onvriendelijk qwerty ook is, het overleeft al haast anderhalve eeuw. De concurrenten die ooit een andere toetsenschikking probeerden door te drukken, haalden allemaal bakzeil. Want een bedreven qwerty-typist schakelt niet graag over. En dat is eigenlijk jammer. Want met de rij waarop zijn vingers rusten, typt hij maar een derde van de letters – de helft zit zelfs op de bovenrij. 
Bovendien belast qwerty zijn (meestal) sterke rechterhand minder dan zijn linkse.

Ergonomie!

De hopeloze qwerty-ergonomie was August Dvorak een doorn in het oog. Hij zocht jaren naar de meest uitgebalanceerde toetsenschikking. Zijn recept:

1. Plaats de (in het Engels) meest voorkomende letters op de middelste toetsenrij – waarop de vingers rusten. Dan typt u ruim tweederde van uw tekst zonder uw vingers te verplaatsen!
2. Zet links de klinkers op een rijtje, zodat u afwisselend beide handen gebruikt (een techniek die een Belg als eerste toepaste).
3. Zorg ervoor dat de vingers evenredig belast worden volgens hun kracht – van wijsvinger naar pink.
    

The need for speed

In 1932 liet Dvorak standaard-schrijfmachines ombouwen met ‘zijn’ toetsenbord. Zoals dit zeldzame exemplaar dat ik pas in Amerika kocht. Bemerk de bizarre cijferrangschikking, die Dvorak, even later, gelukkig liet varen.

De professor trok met een team getrainde ‘Dvorak’-typisten naar de immens populaire typsnelheidswedstrijden. Ze veegden er de vloer aan met hun qwerty-collega’s. Enkele jaren later werden ze zelfs ei zo na uit de competitie verbannen wegens ‘oneerlijke concurrentie’! En moest Dvorak veiligheidsagenten inhuren om sabotage van zijn machines te verhinderen.

Kortom: het Dvorak-toetsenbord was een denderend succes! Of toch niet?

Commerciële flop

Toen kwam de kat op de koord. Dvorak moest de zakenwereld overtuigen om én nieuwe schrijfmachines te kopen, én al hun typisten om te scholen. En dat bleek een brug te ver. Zijn vereenvoudigde toetsenbord stierf na vele jaren lobbying een stille dood. En August Dvorak zelf? Die overleed als een verbitterd man. Niet vermoedend dat er jaren later wereldwijd Dvorak-fanclubs uit de grond zouden rijzen.

Want sinds de opkomst van de computer wint Dvorak weer aan populariteit. Die ‘schrijfmachine’ schakelt wél probleemloos over naar de vereenvoudige toetsenbordindeling. En een Dvorak-toetsenbord kóópt of maakt u ook in een handomdraai.

Meer Schrijfmachine-wetenswaardigheden? Miss Schrijfmachine!

Wim heeft twee grote passies – voor zover ik weet … Schrijven doet hij het liefst, maar schrijfmachines verzamelen, daar wordt hij ook helemaal warm van.

Prikkel

Mijn verhaal begint bij een miss-verkiezing. De miss-schrijfmachine-verkiezing om precies te zijn. Door de lancering van een verrassend en leuk persbericht, prikkelde dat verschillende journalisten. Eerst kwam RTV op bezoek voor een uitgebreid filmverslag, wat later ATV, en onlangs Trends Magazine.

Pay-back

Een beetje verwaand door de overload aan belangstelling, maakte Wim een belofte: “De volgende stap? Ik ga nationaal!” Op hoongelach werd hij onthaald. Maar belofte maakt schuld.

Vrijdagmiddag, een telefoontje van de VTM-nieuwsdienst: een kleine gemeente kocht vijf nieuwe schrijfmachines aan – anno 2009. Of wij dit item niet konden ‘spekken’? En dat konden wij … euh: dat kon Wím.

Proficiat

Proficiat, Wim! Mister Schrijfmachine ging dus inderdaad nationaal.
Zal ik CNN vast waarschuwen dat je er zit aan te komen? 

Ik heb een tweeling van zeven. Vooralsnog hebben ze geen abonnement op De Standaard der Letteren. Dat heeft zijn voordelen. Zo mag ik bijvoorbeeld nog altijd het boek kiezen voor onze avondlijke voorleessessies.

Oma Vertelt

En ik zal iets bekennen: moderne jeugdliteratuur is niet aan mij besteed. Al die echtscheidingen, getroubleerde relaties en moeilijk te verwerken overlijdens. Neen. Qua lectuur voor het slapengaan, grijp ik lekker terug naar Mijn Klassiekers. Boeken die mij – in een heel grijs verleden – verliefd deden worden. Op de verbeelding. Op de wereld in je hoofd. Op de kracht van verhalen.

Mijn ukken en ik hebben dus al heel wat tijd in Zweden doorgebracht – met Michiel op de Hazelhoeve en bij de kinderen van Bolderburen. We hebben een chocoladefabriek onveilig gemaakt. We deelden stompen op neuzen uit met Agnanus en Chlotarius en Alcestus en Odo.

Sukkels

En afgelopen week hebben we een meisje leren kennen, dat Floddertje heet “omdat ze altijd vuil was en altijd vol vlekken zat”. Nog een bekentenis? Jip & Janneke vind ik maar brave sukkeltjes. Floddertje is mijn heldin.

En hoera, ze scoort ook bij mijn ukken. De zin: “Dat is mijn kind niet. Wat u daar hebt is een afgekloven pruimenpit.” wordt hier ten huize een stuk of tien keer per dag gebezigd. (Iets voor een volgende lees.be, Kim?)

Maar gisteren liep het mis.

Tine trouwt

Het verhaal was nochtans weer heerlijk. Floddertje gaat naar het huwelijk van haar buurmeisje, Tine. Maar ze vindt de lijn van haar hondje Smeerkees niet. Dus neemt ze het lint van de schrijfmachine. En natuurlijk raakt dat  lint verwikkeld rond de hagelwitte jurk van de bruid … (Wees gerust: het loopt goed af.)

Stilte na de voorleessessie.

Vreemd? Geen gegier. Geen geinige commentaren. Niets. Ik hoor de zevenjarige hersenen kraken. En dan plots een stemmetje uit het bovenste stapelbed:

“Mama, wat is een schrijfmachine?”

Kinderliteratuur 2.0

Misschien moeten de heren en dames uitgevers maar eens naar Ilse bellen? En enkele copywriters aan het werk zetten? Voor de versie 2.0 van de klassieke kinderliteratuur. Een schrijfmachinelint wordt dan bijvoorbeeld een inktpatroon van een printer.

Alleen: hoe maak je daar een hondenlijn van?