1. Vlei u dan neer in onze jaccuzi en beleef – met het bijhorende glaasje bubbels – een topavond.
   √ … Vlij … jacuzzi … bijbehorende …
   Vleien en vlijen: het komt nooit goed, want de verwarring is vaak groot. Dus als het gaat over uw lichaam ergens neerleggen … dan vlij je het neer. Als je stroop aan de baard smeert … dan vlei je. Zo’n moeilijk nieuw woord als jacuzzi: daartegen mag je al eens zondigen. Maar één keer, he En ten slotte: Van Dale noemt bijhorend algemeen Belgisch Nederlands. Algemeen Nederlands is bijbehorend.
     
2. Wij bieden u imago-advies met losse toebehorens.
   √ .. imagoadvies … los toebehoren.
   De o en de a zijn twee klinkers die niet botsen. Maar je mag er altijd een koppelteken tussen zetten, als je denkt dat de leesbaarheid in gevaar is. Toebehoren is altijd enkelvoud.
     
3. De uitbaters van twee kleinschalige logies waren erop gebrand om ons persoonlijk te verwennen.
   √ … logiesaccomodaties of logiesplaatsen of nachtverblijven …
   Het logies klinkt perfect in het enkelvoud, maar heeft volgens Van Dale als meervoud logiezen. Geen kat die dat ooit al heeft gehoord of gebruikt. Vandaar de omschrijvingen. ‘Nachtverblijven’ is volgens mij het betere alternatief!
     
4. In vier jaren tijd verdubbelde het wagenpark in omvang.
   √ In vier jaar tijd verdubbelde het wagenpark.
   Tijdsaanduidingen die eindigen op een -r (zoals uur en jaar) krijgen geen meervoud na een telwoord. Maar maanden bijv. wel: vijf maanden lang. En het was hoog tijd dat we nog eens ‘dubbelopten’ in de Schrijf.beters! Hier heb je weer een mooie: in omvang is gewoon dubbelop met verdubbelen.
     
5. Dat doet u door te zorgen dat ze alles krijgen dat ze willen.
   √ … door ervoor te zorgen dat … wat …
   Je ‘zorgt’ altijd ‘voor iets’ en na alles hoort het betrekkelijk voornaamwoord ‘wat’ en niet ‘dat’!
     

1. Wij bouwden onze vakantiewoningen dichtbij de toeristische trekpleisters.
   √ … dicht bij …
   Dichtbij is een bijwoord. Als er een woordgroep volgt met een substantief erin, dan heb je een voorzetsel nodig. Vandaar dat je dicht bij hier in twee woorden moet schrijven. En voor de volledigheid: dicht wordt dan bijwoord bij het voorzetsel bij … ‘t Is maar dat je het weet!
     
2. De meeste van onze klanten wonen in de provincie Antwerpen.
   √ … meesten …
   Eeuwige twijfel heerst bij dit soort constructies: meeste of meesten? Ik zocht het nog maar eens op en vond op Taaladvies.net en VRTtaal.net: ‘enkelen van hen’ en ‘de meesten van onze …’, dus … Logisch: je gebruikt meesten hier zelfstandig met in het meervoud ‘en.
     
3. Ik bied u meteen een heel interessant contract aan, dat we exclusief aan onze beste klanten voorbehouden.
   √ … voorstellen.
   Voorbehouden in deze betekenis van ‘reserveren’ is geen Algemeen Nederlands.
     
4. Op het programma stond ondermeer: de heraanleg van de bezoekersparking.
   √ … onder meer: de aanpassing …
   Nog twee hardnekkige (geen -n, want zelfstandig meervoudig adjectief, gebruikt voor zaken): onder meer schrijf je in twee woorden! En heraanleg is geen correct Nederlands.
     
5. Waaraan kan de klant zich op de stand verwachten?
   √ Wat kan de klant op de stand verwachten?
   Zich aan iets verwachten is een leenvertaling uit het Frans.
     

1. Eerst en vooral speelt de leeftijd een rol: de dertigminners vertegenwoordigen de helft van de interim werkers, maar zijn goed voor 60 procent van alle ongevallen.
   √ … interim-werkers, maar veroorzaken …
   Interim is volgens Van Dale een zelfstandig naamwoord: tussentijd, tijdelijke betrekking of iemand die een functie tijdelijk uitoefent. Maar interim is soms ook voorvoegsel: om duidelijk te maken ‘dat het of de in het tweede lid genoemde ad interim dienstdoet’.
   ‘Zijn goed voor’ klinkt hier te positief: als het resultaat van een actie uitgesproken negatief is, gebruik je beter ‘veroorzaken’. Dertigminners schrijf ik zo omdat ik in de Woordenlijst zestigplussers vind.
     
2. Veilig werken wordt een automatisme, dat het aantal arbeidsongevallen vanzelf terugdringt.
   √ … arbeidsongevallen terugdringt.
   ‘Vanzelf’ is hier dubbelop met automatisme.
     
3. Ze omringen deze drie levenspeilers graag met de beste zorgen.
   √… levenspijlers
   Peilers zijn een soort voelsprieten, hier heb je stevige steunpilaren nodig, dus pijlers.
     
4. De poets-, herstel-, strijk- of kinderopvangdienst staan klaar voor overwerkte alleenstaanden of tweeverdieners.
   √ De schoonmaak-, … staat klaar …
   Poetsen is opblinken en dat is niet hetzelfde als het algemene schoonmaken. Bovendien gebruik je na een opsomming met ‘of’ een enkelvoudige werkwoordsvorm.
     
5. Maar daarvan merkte ik niets … althans wat tijdsbesteding betreft.
   √ … tenminste qua tijdsbesteding.
   Twee demonen uit het verleden: althans is ondertussen al veel ouder dan de straat en ‘wat … betreft’ heeft ondertussen ook al eeuwenlang zijn houdbaarheidsdatum overschreden. Allebei rijp voor het kerkhof. Daarvoor is het trouwens ook de tijd van het jaar …
     

Vandaag geen klassieke Schrijf.beter, want vorige dinsdag organiseerde de VRT zoals elk jaar een taaldag. Een streling voor oog en oor. Zoveel getalenteerde sprekers, hoewel de ene toch wel wat sterker dan de andere … Maar altijd goed voor een taalideeënkorf. Genoeg om een jaartje over te dubben, te debatteren, gloeiend oneens te zijn, en vele pinten bij te drinken. Het thema van de taaldag dit jaar vormt al heel lang een heet taalijzer: ‘Hoe moet de VRT zijn rol van normverspreider spelen?’ Juist, u leest het goed: de VRT heeft een rol van normverspreider en niet van normbepaler. Dat zegt ook het nieuwe taalcharter dat Ruud Hendrickx aankondigde.

Correct, duidelijk, aantrekkelijk

Heerlijk om te horen: de taal die de VRT nastreeft, is correct, duidelijk en aantrekkelijk. Laat dat nu precies ook de criteria zijn die wij met Schrijf.be hanteren. Correct qua spelling, grammatica en lexicon. Duidelijk door eenvoud, eenvormigheid en transparantie. Aantrekkelijk via beelden, stijl en leesvriendelijkheid. Maar bij de VRT komt er nu iets bij: er moet ook plaats zijn voor registers. Net zoals grote broer, de BBC, wil de VRT ruimte geven aan tongval en lichtjes gekleurd taalgebruik. In Engeland ontdekten ze onlangs dat maar 2 procent van de BBC-kijkers Oxford-Englishsprekers waren. Daarom integreren ze nu langzaam ‘accent’-sprekers, ook in de nieuwsuitzendingen.

Eenheidstaal

De reden is duidelijk: net zoals het Engels vormt ons Nederlands geen échte eenheid. Er is een verschil tussen Nederlands-Nederlands en Belgisch-Nederlands. En wij hebben een hele reeks dialecten. Die denken misschien allemaal dat ze ooit wel eens in het aards paradijs de voertaal waren. Maar veel schiet je daarmee niet op, als je naar een eenheidstaal wilt evolueren. Integendeel. Maar als je die verschillen ontkent of als je denkt dat je ze zo maar van tafel kunt vegen, dan verhuis je beter naar Mars. Vlamingen houden van hun dialecten. Zelfs van hun tussentaaltje. Meer en meer mensen kunnen correct, duidelijk en aantrekkelijk Algemeen Nederlands praten en schrijven. Maar in informele situaties praten diezelfde mooipraters toch nog zo graag hun moedertaal: het dialect waarin ze zijn opgegroeid, of iets wat erop lijkt.

Wanneer wel en wanneer niet?

Om een lang verhaal kort te maken: de taaldag verliep in het begin heel erg academisch. Een beetje traag zelfs, hoe intensief Marcel Vanthilt ook probeerde schwung in de gesprekken te krijgen. Maar het licht begon te schijnen, toen Marc Uytterhoeven en Mart Smeets het woord namen. Twee onwaarschijnlijk knappe taalvirtuozen, die met twee à drie snedige uitspraken onmiddellijk de weg toonden. En die weg is heel eenduidig: natuurlijk moeten we streven naar één standaardtaal, maar mét oog voor variaties, respect voor creativiteit, ruimte voor spel, opening voor invloeden. Registers dus, zoals dat nu zo mooi heet. En als we onszelf daarvoor niet de nodige tijd gunnen, dan loopt het helemaal mis. Trouwens: wie was volgens Mart Smeets dé taalvirtuoos bij uitstek? Herman Van Veen! En waarom? “Simpel is het beste!” Of zoals mijn vader altijd zei: “De echte adel ligt in de eenvoud.” “Ook als het om taal gaat”, voegt zijn zoon daar nu altijd aan toe!

Nieuwslezers

Maar mag je die registers dan ook aan bod laten komen, als je bijvoorbeeld Het Journaal, Terzake, Koppen of De Zevende Dag presenteert of modereert? Volgens mij niet! De VRT moet op die platforms absoluut waken over de standaardtaal. Al was het maar voor de objectieve geloofwaardigheid. Een verslag van het proces-Janssen door iemand met een zwaar Tongers accent? Lijkt mij niet echt geloofwaardig! Een voetbalwedstrijdverslag tussen Antwerp en Beerschot in het Antwerps? Da mieënde na toch nie … En andersom: in soaps? Ja zeg, ik zie Frank in Thuis al standaardtaal praten: hilarisch voor eventjes, maar daarna absoluut ongeloofwaardig. Hoewel Pol Goossen een perfecte standaardtaal in huis heeft! Zolang standaardtaal niet echt tot in de kleinste vezels van onze Vlaamse maatschappij is doorgedrongen, zolang miljoenen Vlamingen geen algemeen Nederlands onder elkaar spreken, zolang moet je als normverspreider rekening houden met regionale en achtergrondverschillen. Een taxichauffeur of een loodgieter in Vlaanderen 2011 spreekt nu eenmaal een andere taal dan een barones.

Geloofwaardig

Het cruciale woord viel al twee keer: geloofwaardigheid. Kun je als nieuwsanker van de VRT ‘regionaal’ Nederlands praten? Nee, nee en nee! Al was het maar uit respect voor het publiek. Maar dat geldt natuurlijk ook voor al wie door het geld van datzelfde publiek aan zijn dagelijkse boterham komt: zoals leraren, ambtenaren, ministers, … en copywriters. Holalala: ook copywriters? Ja, ook copywriters. En die norm verspreidt Schrijf.be natuurlijk al lang. Uit respect voor de klant en zijn … klanten: moeten wij de standaardtaal gebruiken en maar mondjesmaat registers toelaten. Waar het past en vooral: alleen maar als het de geloofwaardigheid van de boodschap ondersteunt.

Toch een leerrijke namiddag daar in dat heerlijk nostalgische Flageygebouw!

1. Gewonnen uit maïs, palmen of zonnebloemen – onze producten slagen met glans in elke kwaliteitstest.
   √ … voor elke kwaliteitstest.
   Je kunt goed voetballen of je bent er goed in. Maar je slaagt voor een examen of een test.
     
2. Een hartverwarmende uiteenzetting voor de zonen, dochters en partner van een demente persoon.
   √ … dementerende
   Ik hou niet van tegenwoordige deelwoorden. Maar hier moet het wel, omdat je anders een foute medische term gebruikt. Dementie is een progressief proces: dus zijn er geen demente maar wel dementerende personen.
     
3. Om de twee maand krijgt u een massa informatie en advies in uw mailbox.
   √… maanden
   Alleen de tijdsaanduidingen die eindigen op een -r blijven in het enkelvoud na een precies hoofdtelwoord. Dus twee jaar, vier uur. Maar enkele jaren, uren.
     
4. Deze designtopper is een must-have in je lingerielade.
   √… must have
   Van Dale Professional meldt dat must have ‘voorlopig is toegevoegd’ in 2009. Dus zonder koppelteken!
     
5. Die tendens was begin dit jaar al duidelijk in Londen en Parijs en deint uit naar andere markten.
   √… Londen en Parijs, en dijt uit
   Zo vaak vraagt mij iemand of je ooit wel eens een komma voor ‘en’ mag/moet schrijven. Met de overtuigende uitroep: “Dat mochten wij in de school … NOOIT!” Wel: ja dus. Hier moet je er eentje schrijven om duidelijk te maken dat de opsomming (Londen en Parijs) ophoudt.
   En … correct Nederlands is uitdijen en niet uitdeinen. Want dat is een letterlijke vertaling uit het Duits.