Ik kocht even geleden een tweedehandsboekje bij De Slegte. En zoals dat wel eens gaat bij tweedehandsboeken, zat er nog iets van de vorige eigenaar in. Soms is dat een boodschappenlijstje, soms een rekening. Maar nu had ik prijs: een heuse brief! En een liefdesbrief zo te zien, want er stond ‘Liefste’ op de envelop, in een klein, krullerig handschrift.

Liefste prospect

Maar neen. In de envelop zat geen liefdesbrief. Maar wel een briljante DM van CAMPO, een nieuw Gents kunstencentrum. Hij was opgesteld in hetzelfde handschrift en sappig Gents.

“Liefste,

Tot mijn grote spijt zal ik dit jaar niet bij u in Benidorm kunnen komen tussen 17 en 26 juli. Ik weet dat het vervelend is maar het valt kloef in de Gentse Feesten en ik heb gezien op de website van CAMPO (Campo.nu) dat er daar het een en het ander te zien is dat ik zeker niet wil missen … Sorry!”

En dan doet de ‘briefschrijver’ het hele programma van CAMPO uit de doeken.

Zelfs de obligatoire PS ontbreekt niet:

“Misschien kunnen we daarna nog iets doen samen? Dat hoeft niet veel te zijn, een weekendje Blankenberge ofzo is ook goed.”

Schitterende actie! Deze DM is niet alleen geschreven volgens de regels van de kunst. Door zijn originele concept wordt hij ongetwijfeld ook nog eens véél meer gelezen dan zijn standaardbroertjes. CAMPO: chapeau!

Ik las een tijdje geleden een schitterend idee in de krant, bij monde van Jan Leyers. In ‘De stand van het land’, een reeks van De Morgen,  beschrijft hij de sfeer van vijftig jaar geleden. “Je bord niet leeg eten, eten weggooien, dat was allemaal taboe. Het minste zuchtje wind buiten: drie truien en een muts aantrekken, want je mocht niet ziek worden. Dat was namelijk dikke miserie, dan vielen dreigende woorden als ‘fleuris’. Geweldig woord. Net als ‘teisteren’. In oorlogsverhalen waren buren ‘geteisterd’, want er was een bom op hun huis gevallen.”

En dan doet hij zijn onweerstaanbaar voorstel: “Ik hou van die woorden, ze zouden geklasseerd moeten worden door een ministerie van Linguïstische Monumentenzorg.”

R.I.P. alras

Ik ben pro. Nieuwe woorden kunnen leuk zijn, zoals Alles kan beter bewijst. Maar we moeten ook aandacht hebben voor onze bejaarden. In plaats van ze meedogenloos te stigmatiseren met rode en groene lijntjes in Word, zouden we ze beter koesteren en bewaren. Als stille getuigen van ons verleden.

Zoals in dit Requiem voor oude woorden, gevonden op internet:

Het ritme van een tekst is heel belangrijk. Misschien nog wel meer dan de betekenis of het timbre. Zit het ritme goed, dan wieg je als lezer vanzelf een beetje mee in je hoofd. Zoals wanneer je naar meeslepende muziek luistert.

Staccato

De ritmes van talen verschillen. Ik houd erg van het Nederlandse staccato. Korte zinnen. Desnoods zonder werkwoord. Kernachtig. Zoals in de Nijntjes van Dick Bruna. En de verhalen van Willem Elsschot. Die heldere structuur, bijna doorzichtig, zoals een schilderij van Mondriaan of een stoel van Rietveld.

Paukenslag

Een meester in de korte zin is de journalist Guy Tegenbos van De Standaard. Hij strooit die door zijn teksten als een muzikale coda, als een paukenslag die een gedachtegang afrondt. Het lezen ervan verschaft me bijna fysiek genot. Dat gaat zo van: tralala, tralala, tralala … en dan komt het: bàng.

Laatste woord

Hieronder een paar voorbeelden (de cursivering is van mij):

• “En over veel sluipende veranderingen – de langzame afkalving van het niveau van de uitkeringen – werd niet gediscussieerd. Die werden verzwegen.”
• “Zijn voorganger, Fons Verplaetse, was soms ook erg vriendelijk voor de regering, maar hij hanteerde tenminste die wasabi. Hij zei waarop het stond.”
• “Pieters neemt telkens een verre aanloop om zijn verdediging op te bouwen, maar voor hij in tweede versnelling raakt, breekt de volgende concrete vraag van Phara of Vandenbroucke hem af. Verpletterend.”

Je ziet: het laatste woord krijgt alle nadruk. En daar is het elke schrijver natuurlijk om te doen – het laatste woord hebben.

Ooit deed een postzegelserie mijn copywritershart sneller slaan. Maar het kan nog gekker. Vandaag is het een Nederlandse poststempel die mij lyrisch stemt.

Zegge en schrijve

‘Schrijven zegt meer’. Een bedrieglijk eenvoudige slogan, met een prachtige, ogenschijnlijke contradictie tussen schrijven en zeggen. Dat dan weer refereert aan de staande uitdrukking ‘zegge en schrijve‘. Een pluim voor de copywriter die dit bedacht!

En wat is onze taal toch mooi – gesproken én geschreven.

U weet het of u weet het niet: ik ben een fan van etymologie. En dus van Woordpost, de nieuwsbrief van Onze Taal. Die licht wekelijks de stamboom van een woord door. Enigma, bijvoorbeeld. Prachtig woord. De Woordpost-redactie plukte het uit een krantenartikel en plooide zijn blaadjes één na één voorzichtig open om zijn oorspronkelijke kern te ontbloten: het Oud-Griekse ainos dat ‘vertelling, fabel’ betekent. Kijk, daar word ik nu heelheelheel gelukkig van.

Jan met de petcopy

Sommige woorden hebben niet eens zo een lange voorgeschiedenis. De hamvraag is bijvoorbeeld een jonkie. Wist u dat die term pas in de jaren vijftig van de vorige eeuw ontstond? Blijkbaar was er in Nederland een populaire quiz op de radio. Met een juist antwoord op de hamvraag, kon je … een ham winnen. Wat ik aan dit weetje nu zo tintelend prettig vind? Dat dit woord het bedenksel is van één man of vrouw. Een tekstschrijver, dus. Die op een gegeven moment een naam moest bedenken voor een concept: de quizvraag. En doodleuk met hamvraag op de proppen kwam.

Blitzcarrière

U mag niet onder de indruk zijn van de originaliteit van de tekstschrijver. Wel als u bedenkt dat hij met zijn triviale vondst in de dikke Van Dale én uw dagelijkse woordenschat terechtkwam. In minder dan twintig jaar. Een beetje om jaloers op te worden, toch?

Gooi naar eeuwige roem

Nu vraag ik u: geef mij de kans om een naam voor uw concept te bedenken. Liefst een populair iets, met een breed bereik. Gun me de kans om – zij het anoniem – de eeuwigheid in te gaan. Ik zorg voor een lekker bekkend, duidelijk woord dat u geen windeieren legt. En Van Dale zorgt voor de rest. Belt u Ilse vandaag nog?