Spreekwoorden. Gebruikt u er nog?

Zegt u soms nog ‘de aap komt uit de mouw’ of ‘een gegeven paard mag je niet in de bek kijken’? En weet u dan wát u in hemelsnaam zegt?

Taalmake-up

Spreekwoorden zijn een handig middeltje om taal op te smukken, maar ze worden te vaak verkeerd gebruikt of dooreen gemixt. Mijn leerkracht Nederlands zei ooit vol overtuiging dat zij “toch nog altijd bij de kippen” was.

Het was ook zij die dacht dat dirigent met twee r’en werd geschreven. Maar dat is een ander verhaal.

Met uitsterven bedreigd

(c) Facebook-pagina Paarse Krokodillentranen

Spreekwoorden worden met uitsterven bedreigd. Maar zullen ze volledig verdwijnen? Niets van! Daar steken Wilmar en Laurens van Paarse Krokodillentranen een stokje voor.

De twee jongemannen uit het Noorden vinden onze spreekwoorden te oubollig. Niemand begrijpt nog waar ze vandaan komen. De oplossing? Steek ze in een hedendaags jasje: laat ze pimpen door hedendaagse taalkunstenaars (zoals copywriters, natuurlijk).

Vanaf 13 mei (vandaag!) verschijnen hun eerste vijf voorstellen.
Kijk vlug op hun website.

Van onder het stof

Eén voorbeeld:
‘wat baten kaars en bril als den uil niet zienen wil’
wordt ‘wat baat een blauwe pil als de vrouw niet vrijen wil’.

Welke spreekwoorden haalt u graag van onder het stof?
Laat uw fantasie de vrije loop in het commentaarvak!

In de 21ste eeuw vasten we niet meer uit respect voor Jezus’ woestijnverblijf.
Neen, wij zijn hip en milieubewust: we eten veertig dagen geen vlees, voor onze ecologische voetafdruk!

Vasten? Verwarrend!

Dagen zonder vlees: tof initiatief, toffe naam, tof dat jullie Pieter Embrechts, Wim Helsen en Philippe Geubels aan jullie zijde hebben, maar als ik één iets mag opmerken: het is verwarrend.

“Dan eten we toch gewoon 40 dagen vis?” hoorde ik iemand zeggen. Ah ja, want de zeeën verder leegvissen: dát is een puik idee voor je ecologische voetafdruk. “Ja maar, kip mag toch nog? Of scampi’s? Of is dat ook al vlees?”

Het is niet jouw schuld, Alexia. Vegetarisme ís verwarrend. Sommige vegetariërs eten alleen groenten, bonen en granen. Anderen eten er vis bij en nog anderen laten ook kalkoen op hun menu staan.

Dus hoe zit het nu? Wel. Een vegetariër eet in principe alles behalve dieren. Dus géén varken, duif of pangasiusfilet. En zeker geen paard.

Eet je wel nog vis? Dan ben je géén vegetariër. Punt.
Blij dat dit duidelijk is.

Vege-hoe?

Jammer genoeg is het niet zo simpel. Tussen vegetariër en niet-vegetariër zitten héél wat stadia, onder de noemer ‘semi-vegetariër’:

• flexitariër (eet nu en dan wel vlees/vis/gevogelte)
• pescotariër (eet geen vlees of gevogelte, wel vis)
• pollotariër (eet geen vlees of vis, wel gevogelte)
• pesco-pollotariër (eet geen rood vlees, wel vis en gevogelte)
• lacto-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel melkproducten)
• ovo-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel eieren)
• lacto-ovo-vegetariër (geen vlees/vis/gevogelte, wel eieren en melk)
  De meeste vegetariërs zijn dus eigenlijk lacto-ovo-vegetariërs. Een weetje om mee uit te pakken op café!

Bent u nog mee?

Daarnaast zijn er ook nog veganisten en fruitaristen. De eersten eten niets wat van dieren afkomstig is, dus ook gelatine of boter zijn uit den boze. En de tweede groep gaat nog verder: alleen plantaardig eten dat geoogst wordt zonder de plant te schaden, is oké. Dus wortels niet, appels wel.

Er bestaan buiten de vegetarische keuken nog opvallende diëten, zoals het crudivorisme of raw-foodisme. Kennen jullie er nog? Of hebben jullie een wetenschappelijke naam voor jullie chocoladeverslaving? Ik ben benieuwd.

PS Bekijk zeker het promofilmpje voor DZV editie 2013.

Gisteren stapte ik een kebabzaak binnen. En tussen de vertrouwde döner- en dürümgerechten, viel mijn oog op iets nieuws: kapsalon. Kostprijs? Een euro of zes.

Noem mij een opportunist, of noem mij een idioot, maar een heus kapsalon kopen voor maar zes euro? Zo’n kans laat ik niet liggen. Het is tenslotte voor iedereen crisis.

Verrassing

“We brengen dat kapsalon dadelijk naar je tafeltje.” De spanning steeg … En wat stond er opeens voor mijn neus te dampen? Een aluminiumbak, tot de rand gevuld met kebabvlees, frieten, gesmolten kaas en sla. Ga uit van zo’n 500 gram per ingrediënt. Kortom: de snelste weg naar een verloren avond met buikkrampen.

Food for the mind

Mijn nieuwsgierigheid was wel gewekt. Waar kwam die mysterieuze naam vandaan? Zag ik visuele gelijkenissen over het hoofd? Waren er metaforische of metonymische banden? Is ‘kapsalon’ Turks voor ‘overdaad’?

Op naar het internet! Google en Wikipedia katapulteerden me naar het jaar 2003. En naar de uitbater van een Rotterdams kapsalon. Die liet zijn favoriete gerecht altijd samenstellen bij een shoarmazaak in de buurt. Het kapsalon was geboren. En veroverde daarna stapsgewijs de lage landen.

Miniatuurvoorstelling van het ‘kapsalon’

“Typisch voor Fransen: altijd maar zagen.”

Anno 2012 heeft het Engels de hele wereld veroverd. Héél de wereld? Nee, één land blijft moedig weerstand bieden tegen de Engelse taal.

“Fransen krijgen een eigen woord voor hashtag“, las ik in de krant. De ‘Algemene Commissie van Terminologie en Neologismen’ heeft beslist dat Franse ambtenaren alleen nog over een ‘mot-dièse’ mogen spreken.

Typisch voor Fransen. Elke invasie van een buitenlandse taal (lees: het Engels) counteren met een Frans neologisme.

Sinds ‘tweetheugenis’

Het lijkt absurd. Een woord verzinnen voor iets waarvoor al láng een woord bestaat. Dat gebruikt toch niemand? Op Twitter wordt sinds ‘tweetheugenis’ croisillon gebruikt. Maar oké, strikt gezien betekent croisillon spoorwegteken. Dat is niet écht hetzelfde als ‘spoorwegteken + woord’, waarvoor het kortere hashtag uiteindelijk staat.

Maar eigenlijk is de woordkeuze een beetje verkeerd. Een ‘dièse’ is wat wij een kruis noemen op een partituur: ♯. Niet helemaal hetzelfde als een spoorwegteken (#), dus. Mot-croisillon was (juister en) toch ook leuk geweest?

Latin lovers

Het artikel herinnert me aan een poging van het Vaticaan om het Latijn te moderniseren. Voor elk concept dat nog niet bestond in de tijd van Julius Caesar bedachten ze een nieuw woord . Zo typten de latin lovers plots op een instrumentum computatorium (computer), deden ze hun behoefte in een cella intima (wc), speelden ze pediludium (voetbal) en wasten ze hun haar met capitilavium (shampoo). Jammer genoeg zijn deze woorden nooit in gebruik geraakt.

(c) Matthias Giesen

Fransen sturen courriels, geen e-mails

Maar die rare Fransen slaagden er wél al meerdere keren in om een opgelegd neologisme ingeburgerd te krijgen. Denk maar aan courriel (courrier électronique), in plaats van e-mail. Fransen hebben geen computer, maar een ordinateur, waarop je logiciel (en géén software) installeert.

Het taalpurisme gaat verder dan de informaticawereld. In de bergen fietsen ze op een vélo tout terrain (nooit op een mountainbike), ze halen een date butoir (geen deadline), en als ze overwerkt zijn, hebben ze een syndrome d’épuisement professionel of zijn ze carbonisé (niemand heeft in Frankrijk een burn-out).

En zo gaat de lijst nog even door. Weten jullie er nog?

Afrikaans als lichtend voorbeeld

Misschien hebben de Fransen wel gelijk. Als het hen zo goed lukt, zijn wij misschien de rare jongens (en meisjes). Waarom hebben wij geen commissie en nemen wij alle Engelse woorden klakkeloos over? Zouden we niet beter een voorbeeld nemen aan het Afrikaans?

Daar rijdt geen metro, maar een moltrein, feestvierders eten er sponskoek in plaats van cake en kindjes springen er op een wipmat, geen trampoline. Is dat geen mooiere wereld?

PS Ruth Joos van Radio 1 ging op zoek naar een Nederlandse term voor hashtag. Welke verkies jij: tweetiket, uitlegkruisje, hekmerk of kletshek?

Ik moet u iets bekennen.
Ik ben geen echte Antwerpenaar.
Akkoord, op mijn identiteitskaart staat ‘Wilrijk’.
Maar als je mijn vrienden moet geloven, ben ik geen échte meer.

Ik heb namelijk iets meer dan twee jaar in West-Vlaanderen gewoond.
En daaraan hou je dus iets over.
Af en toe ontsnapt er eens een ‘Mogowzeh’, of een ‘Moventoh’.
En stiekem ben ik er ook wel trots op dat ik eindelijk het woord ‘ja’ kan vervoegen,
zélfs tot aan de ‘jakkendoe’.

Maar ondanks mijn inspanningen bleef ik daar
een aangespoelde (niet West-Vlaamse inwijkeling).
En ook in mijn geboortestreek ben ik nu dus geen échte meer.
Alleen bestaat er in Antwerpen nog geen term voor …

Een teruggespoelde?