Ik zit in de zon. De kinderen spelen in de tuin. Ik lees Generatie A van Douglas Coupland.

En dan … wordt mijn dochter door een bij gestoken.

Ik beloof hierbij plechtig geen boeken meer te lezen over:

• zeven opeenvolgende weken regen in de zomervakantie;
• file in Vilvoorde en treinen met vertraging;
• een nucleaire holocaust.

(En deze blog begrijpt u alleen als u ook dat boek van Douglas Coupland leest!)

Op zoek naar nieuwe, originele meubels voor mijn nieuwe appartement, kwam ik het perfecte boekenrek tegen. Nu ja, ‘rek’? Ik vrees dat mijn woonkamer te klein is om met deze fantastische uitvinding rond te lopen. Maar geef toe: ook aan de muur is dit hét meubelstuk voor copywriters bij uitstek. Want welke taalvirtuoos omringt zich niet graag met boeken?

Verplicht naar de boekenwinkel

Sprakeloos (Tom Lanoye)
Zomerhuis met zwembad (Herman Koch)
Godenslaap (Erwin Mortier)

Drie boeken van Vlaamse en Nederlandse auteurs die u van mij moet kopen. Inderdaad, verplicht! Omdat ik het goed met u voor heb - want het zijn stuk voor stuk literaire parels. En omdat ik het goed meen met de schrijvers zelf. Want zij hebben het moeilijk om rond te komen: amper een op vijf kan leven van zijn pen. Té weinig, vind ik als boekenliefhebber. Straks is er niemand meer om mijn boekenplanken te vullen.

Minder bekende pareltjes

Ik hoor u al tegenpruttelen: Lanoye, Koch en Mortier … die mogen toch niet klagen? Hun boeken voeren de verkoopslijsten aan. Daarom besluit ik met een lijstje minder bekende auteurs. Steek hen dan een hart onder de riem. U krijgt er heel wat leesplezier voor in ruil – beloofd!

Zeewater is zout (Simone Lenaerts)
Novembermeisjes (Vincent Overeem)
Het geluk van jonge vaders (Toon Van Mierlo)

Het jongste boek dat ik heb verslonden? ‘Baltische zielen’ van schrijver-journalist Jan Brokken. Verslonden klinkt wat oneerbiedig voor deze prachtige dikke turf. Savoureren is hier beter op zijn plaats, want genoten heb ik zeker. Het werk hoort zonder twijfel bij mijn groeiende categorie ‘boeken-die-ik-zelf-wou-hebben-geschreven’.

‘Baltische zielen’ vertelt de bewogen geschiedenis van Estland, Letland en Litouwen via 27 aangrijpende levensverhalen. Van bekende namen zoals filosofe Hannah Arendt, componist Arvo Pärt of schilder Mark Rothko. Maar ook van veel onbekende zielen. Zo is er het verhaal van de twintigjarige Loreta Asanavičiūtė, die begin 1991 in Vilnius onder de rupsbanden van een Russische tank terechtkwam. Jan Brokken schrijft er in één moeite door ook bij waarom wij haar naam hier niet kennen. Alle Westerse televisieogen keken op dat ogenblik een andere richting uit: op 16 januari 1991 begon met operatie Desert Storm de Golfoorlog. Het was voor de Baltische landen niet de enige keer dat het Westen de verkeerde kant opkeek …

Dit oog voor het (historische) detail is een constante in het boek, en een goede reden om ‘Baltische zielen’ te lezen, maar lang niet de enige. Jan Brokken schrijft heel beeldend, gebruikt daarbij een heerlijke taal, en is een sublieme verteller. Daardoor las ik dit non-fictieboek als een roman, en raakte ik ontroerd door wat deze mensen overkwam.

Veel verhalen kruisen elkaar, of bevatten de kiemen van nog een ander verhaal. Vaak praat de schrijver met ooggetuigen of verwanten, en bijna altijd bezoekt hij de plekken waarover hij vertelt. Dichter bij de werkelijkheid kun je niet komen. Jan Brokken vermijdt bovendien goedkope sentimentaliteit bij de soms gruwelijke gebeurtenissen. Wel toont hij een warme empathie voor de Baltische ziel, en voel je in elke zin zijn grote hart voor (de geschiedenis van) deze mensen en hun land. Een geschiedenis die eind vorige eeuw eindelijk een nieuwe, gunstige wending kreeg met de Zingende Revolutie.

In mijn boekenkast verdient ‘Baltische zielen’ een prominente plek. Is er ook nog ergens een plaats vrij op een shortlist?

Ik lees een boek. Een B. O. E. K. Neen, geen magazine. Een echt boek, met een kaft, een proloog en een flaptekst. Niets bijzonders, denk je: kan ik ook. Je hebt gelijk. Maar geloof me, met een baby in de pampers en een kleuter in volle ontwikkeling is een boek lezen net zo onbereikbaar als een nieuwe Belgische regering.

Het meesterplan

Drie jaar geleden was ik een boekenveelvraat. Lezen was een dagelijkse behoefte die moest bevredigd worden. Ik deed het dus veel én vaak. Maar dat veranderde. 1095 dagen lang – but who’s counting – verdween deze bezigheid van het toneel, samen met: uitslapen, alleen naar het toilet gaan, exotische reizen, enzovoort. Maar niet langer dus! Want mijn goede voornemen voor het nieuwe jaar is niet start to run, roken doe ik niet en die 5 kg negeer ik nog even. Ik ga vanaf nu weer wekelijks naar de bib! Laat de wereldliteratuur tot mij komen!

Fase 1: moeilijke start

Twee weken verder. Oké, het eerste boek dat ik ontleende, deed alleen dienst als ondergrond voor een prikblokje. Maar ik begon dan ook met te veel enthousiasme: de klepper telde meer dan 1000 bladzijden. Een beginnersfout. Bovendien koos ik een ‘sprinter’: een boek dat je één week ontleent. Daarna moet het onverbiddelijk terug. Of je krijgt een fikse boete. Het baliemeisje wierp me bij deze mededeling een waarschuwende blik toe die je niet meteen verwacht in een bibliotheek. Kortom: mijn onderneming was gedoemd om te mislukken.

Fase 2: ik herpak me

Niet getreurd. Tweede poging. Ik kies iets luchtigs. Als je weer gaat sporten, loop je ook niet meteen een marathon. Mijn boek is dus zo licht verteerbaar als een beschuitje. Eerste bladzijde. Hmmm, een vertaling uit het Engels. Ik lees liever het origineel, maar die 37 nanoseconden waarin ik het koos, volstonden niet om dit uit te maken: voor de Hopla-dvd en na Tiny gaat naar de dierentuin.

Fase 3: ik lees

Maar ik lees dus. En ik geniet. En ik blader. En ik … erger me blauw. Want ik heb niets tegen vertalingen, maar dan moet de ver- of hertaler in kwestie wel de moeite nemen om de verhaallijn te volgen. Om bijvoorbeeld bij woorden met twee betekenissen te weten wat de auteur bedoelt. Na de eerste ontgoocheling, besluit ik om dit te beschouwen als een extra leesuitdaging: reconstrueer de originele zin! De perfecte hersentraining voor een copywriter, toch?