Ik grasduin in de formateursnota van Elio Di Rupo. Niet echt lectuur waarvan ik het zomers warm krijg. Bladzijden vol vaagtaal, ambtenarees en vooral veel passieve zinnen. Alleen een masochist beleeft plezier aan de lectuur van dit Nederlands.

Griezelen

En toch … de zelfkwelling loont. In een stukje over de bijkomende financiering van Brussel blijft mijn blik hangen bij een vet gedrukt woord: dodehand. Een koude rilling loopt over mijn rug. Daarna krijgt mijn nieuwsgierigheid de bovenhand.

Mainmorte

Dodehand vind ik niet in Van Dale of de Woordenlijst, maar het begrip dode hand bestaat wel. Het is een bijzonder krediet dat de gederfde inkomsten van gemeenten moet compenseren, omdat ze op sommige eigendommen geen opcentiemen kunnen heffen. Het gaat vooral om goederen van instellingen zoals kerkgemeenschappen of caritatieve verenigingen, en die ‘vererven’ niet.  Ze worden dus doorgegeven met de doode hand. In het Frans heet het een mainmorte. Dat verklaart meteen waarom de vertaler van dienst ‘dode hand’ aan elkaar heeft geschreven.

Blij

Kijk, zo heb ik toch wat bijgeleerd! Een minuut lang ben ik gelukkig met die dode hand van Di Rupo. “Blij met een dooie mus”, zou mijn vader brommen, want de nota zelf is intussen … zo dood als een pier.

“Ik ben vandaag gemigreerd”, zegt mijn zoon droogjes, als hij thuiskomt van zijn werk. Ik schrik, want ik weet wel dat de exit uit Hotel Mama op til is, maar die is pas over enkele maanden gepland. Misschien bedoelt hij gewoon dat hij nu in een andere ruimte werkt.

“Hoe bedoel je, gemigreerd?” vraag ik voor de zekerheid. “Wel, we gebruiken op het bedrijf nu een nieuw computerbesturingssysteem: Windows Vista in de plaats van Windows XP.” “Aah, zo …”, zucht ik opgelucht.

Geparkeerd

Het voorval doet me denken aan iets wat ik al vele keren heb meegemaakt. Ik kom de schouwburg uit en een vriend vraagt me: “Waar sta je?” Dan doe ik niet wat ik zou moeten doen: hem met grote ogen aankijken en zeggen: “Ben je blind man, ik sta hier op het trottoir, op een halve meter van je!” Nee, ik antwoord domweg: “Ik sta om de hoek”, omdat ik weet dat hij wil weten waar mijn auto geparkeerd staat.

Gefilosofeerd

Waar komt hij vandaan, die menselijke drang om de (technologische) dingen als een verlengstuk van de identiteit te zien? En vooral: is het typisch iets voor mannen?

Ik hoop het! Stel je voor dat je vrouw op een dag de trap afkomt, je vluchtig aankijkt, en zegt: “Ik ben vol.” Met klamme handen stamel je dan: “Hoezo?”

“Sufferd, er moet een nieuwe zak in de stofzuiger!”

Kieskeurige vogel

Elk voorjaar speelt zich in mijn tuin hetzelfde tafereeltje af. Mijnheer mees inspecteert het nestkastje dat tegen mijn tuinhuis hangt. Het is goed aanvliegbaar, zonnig gelegen, warm en knus, en de kat van de buurvrouw kan er niet gemakkelijk bij. Toch vrees ik dat het kastje ook dit jaar onbewoond blijft, want het gaatje is net iets te groot gemaakt … Mezen zijn kieskeurige vogels.

Flierefluiter

Geen tien meter verder keurt mevrouw kauw de bijna bouwvallige schouw van mijn stal. Eigenlijk zou ik die beter laten herstellen of afbreken. Maar de familie kauw vindt het een prima nestplaats en propt hem naarstig vol met takken. Ook al is er een kans dat het boeltje straks instort, zij laat het langs haar kouwe kleren glijden. Binnenkort wordt het er krap met drie à vier jongen. Kauwen zijn echte opportunisten.

Dieren in nesten

Het hoeven niet altijd de fabels van La Fontaine te zijn, je leert vaak meer van het dierenleven zoals het is. Dus … wat heb ik als tekstschrijver van deze vogels opgestoken?

Een: je kunt je uitputten in argumenten, maar uiteindelijk komt het er vooral op aan om dat ene argument te vinden dat je lezer overtuigt. Bij kieskeurige klanten is dat soms een kwestie van millimeters. Bedankt, mees.

Twee: zodra je dat doorslaggevende argument gevonden hebt, is het zaak om snel af te ronden en alle overbodige argumenten te laten vallen. Schrap, voordat het bouwsel invalt. Bedankt, kauw.

En voor allebei: succes met de nesten!

Rode pen

In ‘Extreem luid & ongelooflijk dichtbij’ van Jonathan Safran Foer gaat een van de romanfiguren aan de slag met de rode correctie-pen. Een tiental van die verbeterde pagina’s staan ook in het boek afgedrukt. Het resultaat lijkt sterk op mijn mindere maandagmorgenteksten die de ogen van onze kwaliteitsbewaker getrotseerd hebben. Net echt!

Blauwe stempel

Dat vond ook een ijverige bibliotheekbediende. Hij of zij plaatste keurig een blauwe schadestempel op elke besmeurde bladzijde …

Het jongste boek dat ik heb verslonden? ‘Baltische zielen’ van schrijver-journalist Jan Brokken. Verslonden klinkt wat oneerbiedig voor deze prachtige dikke turf. Savoureren is hier beter op zijn plaats, want genoten heb ik zeker. Het werk hoort zonder twijfel bij mijn groeiende categorie ‘boeken-die-ik-zelf-wou-hebben-geschreven’.

‘Baltische zielen’ vertelt de bewogen geschiedenis van Estland, Letland en Litouwen via 27 aangrijpende levensverhalen. Van bekende namen zoals filosofe Hannah Arendt, componist Arvo Pärt of schilder Mark Rothko. Maar ook van veel onbekende zielen. Zo is er het verhaal van de twintigjarige Loreta Asanavičiūtė, die begin 1991 in Vilnius onder de rupsbanden van een Russische tank terechtkwam. Jan Brokken schrijft er in één moeite door ook bij waarom wij haar naam hier niet kennen. Alle Westerse televisieogen keken op dat ogenblik een andere richting uit: op 16 januari 1991 begon met operatie Desert Storm de Golfoorlog. Het was voor de Baltische landen niet de enige keer dat het Westen de verkeerde kant opkeek …

Dit oog voor het (historische) detail is een constante in het boek, en een goede reden om ‘Baltische zielen’ te lezen, maar lang niet de enige. Jan Brokken schrijft heel beeldend, gebruikt daarbij een heerlijke taal, en is een sublieme verteller. Daardoor las ik dit non-fictieboek als een roman, en raakte ik ontroerd door wat deze mensen overkwam.

Veel verhalen kruisen elkaar, of bevatten de kiemen van nog een ander verhaal. Vaak praat de schrijver met ooggetuigen of verwanten, en bijna altijd bezoekt hij de plekken waarover hij vertelt. Dichter bij de werkelijkheid kun je niet komen. Jan Brokken vermijdt bovendien goedkope sentimentaliteit bij de soms gruwelijke gebeurtenissen. Wel toont hij een warme empathie voor de Baltische ziel, en voel je in elke zin zijn grote hart voor (de geschiedenis van) deze mensen en hun land. Een geschiedenis die eind vorige eeuw eindelijk een nieuwe, gunstige wending kreeg met de Zingende Revolutie.

In mijn boekenkast verdient ‘Baltische zielen’ een prominente plek. Is er ook nog ergens een plaats vrij op een shortlist?