Schrijven is schrappen.

U vindt dat zinnetje vast een vijftal keren op deze website: schrijven is schrappen. Geen regeltje dat door Wim uitgevonden is, hoor. George Orwell gebruikte het al in zijn Five rules for effective writing.

Orwell had uiteraard gelijk: bijna elke tekst of zin kan korter en gebalder. En dat is vaak beter omdat je zo de boodschap nog kernachtiger maakt. Het beste bewijs dat de regel klopt? Marketinggoeroe Seth Godin paste ze genadeloos toe op het lijstje van Orwell zelf.

Wedden dat hij het fantastisch gevonden had?

Mijn studenten op de hogeschool zijn redelijk computer savvy. Computerwijs of ‘mee met computers’, als u het in standaardtaal wilt horen. Maar dat wilt u niet natuurlijk, gezien de titel van deze blogpost.

Leenwoorden

Het Nederlands bulkt van de leenwoorden. Zeker in de technologische sfeer. Als mijn studenten tijdens de les te lang achter het scherm van hun laptop verdwijnen, weet ik dat ik ze moet oproepen om minder te facebooken en te youtuben. Waarna ze opperen dat ze van mij moeten googelen als ze een vraag hebben - en me terecht verongelijkt aankijken.

Hoort u het in Keulen twitteren?

Om de haverklap hoor ik dan van collega’s dat die leenwoorden onze taal aantasten. Dat ze ons Nederlands doen verdwijnen – en daarmee onze eigen cultuur. En dan sta ik op mijn achterste poten. Want de overgrote meerderheid van die woorden zijn universeel: Fransen, Duitsers, Indiërs, Britten en Chinezen gebruiken ze. En wij ook. Omdat de objecten of handelingen die ze beschrijven, per definitie internationale en wereldwijde fenomenen zijn.

Moeten we voor twitteren een alternatief bedenken? En voor bloggen? Skypen? Dat de internationale standaardtaal vaak het Engels is, heeft te maken met het aantal Amerikanen dat lustig op die informatiegolf surft. Overheersers kleuren de taal altijd. Of dacht u dat we alle Latijnse woorden ook zelf in ons Nederlands gestoken hadden?

Pecha kucha

Bovendien zijn de times a-changing voor het Engels. Want u zag vast al eens een pecha kucha (anders moet u dat echt eens doen). En uw bedrijf heiligt uiteraard al langer kaizen en heijunka. Niet? Dan bent u geen early adopter, vrees ik.

Ik vind het altijd gek als één woord twee totaal uiteenlopende betekenissen heeft. Homoniemen, heet dat in geleerd Nederlands. Ze maken het mogelijk dat een pad platgereden op zichzelf kan liggen. Of dat je een beuk, eens gekapt en horizontaal gedraaid, opnieuw als zichzelf ergens … erin kan gooien.

Heerlijke woordspelletjes, bodemloze tonnen voor misverstanden maar … spijtig genoeg beperkt tot de eigen taal. Want eens vertaald, verdwijnt die merkwaardige overeenstemming natuurlijk. Zo vinden Britten het leuk om een bij te zijn (to be a bee) en lachen Fransen wel eens met de moeder van de burgemeester die aan zee woont (la mère du maire qui habite à la mer). Maar die dingen stellen vertaald helemaal niets voor.

Tenzij … in het geval van een bloem. Want dat woord staat voor een onmisbaar product in keukens en relaties, niet alleen bij ons, maar ook in het Engels. Flower en flour zien er dan wel anders uit, ze klinken identiek. En zijn dus net zo homoniemig als hun Nederlandse varianten met exact dezelfde betekenis.

Merkwaardig, zegt mijn brein dan. Maar het slaagt er niet in varianten op hetzelfde thema te bedenken. U wel?

De malaise bij Fortis doet niet alleen beursgoeroes in hun pen kruipen. Ook taalgevoeligen schrijven erop los. De naam Fortis betekent natuurlijk ‘sterk’ in het Latijn en laat dat nu net niet het meest toepasselijke adjectief zijn vandaag. Iedere cynicus kan daar wat mee maar een beetje taalprofessioneel houdt het daar uiteraard niet bij. Die neemt ook de namen van de concurrentie even onder de loep. Zijn die dan wel beter en met meer overleg gekozen?

KBC ontstond bijvoorbeeld na een fusie tussen de Kredietbank, CERA en ABB-verzekeringen.  Naar mijn mening had KAC dus juister geweest. Al ligt dat wat moeilijker in de mond.

ING is een ander letterwoord (wat een gek woord trouwens, letterwoord). Dat staat voluit voor Internationale Nederlanden Groep – een wel heel inhoudsloze naam met nauwelijks marketingkansen. Precies daarom is de afkorting hier wél veel beter: vlot uit te spreken in het Nederlands en het Engels. En met een knipoog naar de oer-Hollandse gewoonte om de letters van zo’n initiaalwoord niet afzonderlijk uit te spreken. Zo zit er plots heel veel swing in ING.

Dan gaat het er bij Argenta veel zakelijker aan toe. Zilver is in het Latijn dan wel argentum, het is alom geweten dat vrouwelijke uitgangen het beter doen in bedrijfsnamen. Precies daarom eindigt ook Dexia op zo’n -a. Dexium of Dexius (ook allebei neologismen) klinken veel ouderwetser en stofferiger. Terwijl de Franse bedenkers van de naam eerder een Romeinse godin voor ogen hadden. Niet meteen mijn eerste associatie als ik Philippe Clement in een shirt van Club Brugge zie rondlopen, maar goed.

De Bank van de Post (eigenaars van het walgelijke ‘u wint erbij ons beter te kennen’) en de Bank van Breda zijn in een ander bed ziek. Zij vertellen hun potentiële klanten dat ze eigenlijk al iemand anders’ bank zijn. CitiBank zweert dan weer bij een vreemd uitziende taalfout en bij Landbouwkrediet voel ik me als stadsjongen ook al helemaal niet thuis.

Zijn er dan geen goede alternatieven? Natuurlijk wel. Binck Bank klinkt ijzersterk en oerdegelijk, zeker uit de radiomond van Vic De Wachter. En AXA voelt fris en energiek. Maar voor de mooiste moet u toch naar Egypte. Want daar kunt u uw centjes letterlijk op het droge leggen bij The Nile Bank.

Ook een doeltreffende bedrijfsnaam nodig? Even mailen kan genoeg zijn …

We hebben het niet zo begrepen op jargon, hier bij Schrijf.be. Niet dat we Filip Joos niet graag horen uitleggen hoe ze bij Standard heerlijk tussen de lijnen lopen en altijd hoog spelen. Integendeel zelfs. Of dat we ons zelf nooit vergrijpen aan een staaltje Schrijf.be-jargon (Ilse, stuur jij die gekwalde tekst van EH naar eind? Dan maak ik de FIN nog op voor de volgende schrijfleer). Maar in een commerciële tekst is jargon uiteraard uit den boze.

Hoven en rechtbanken

Zo haalde Marcel onlangs het zinsdeel ‘rechtbanken en hoven’ uit mijn tekst. Dat was dubbelop, zo zei hij. Niet waar, protesteerde ik, me beroepend op mijn rechtenstudie. Rechtbanken oordelen in eerste aanleg, en Hoven van Beroep en het Hof van Cassatie doen dat in tweede aanleg of later. Een belangrijk verschil én taalkundig correct.

Maar *zucht*  Marcel verliest nooit. Hij veranderde het geweer van schouder en claimde dat het dan om onbegrijpelijk jargon ging. Dat door een leek (en hij nam zichzelf als voorbeeld) niet werd begrepen. Hij had uiteraard gelijk. Dus herschreef ik.

Klein hoekje

Jargon is niet voorbehouden aan medewerkers van justitie en begenadigde voetbalcommentatoren. Iedereen heeft ermee te maken en het schuilt soms in piepkleine hoekjes. Zo had ik onlangs met mijn zus afgesproken ‘aan de ingang van de nieuwbouw van de school waarin ze lesgeeft’. Ik kende de plaats: ik liep er vroeger zelf school. Alleen … stond zij me tevergeefs op te wachten aan de poort van een nog nieuwere nieuwbouw die ik niet kende. Gelukkig stuurde ze me snel een sms: ’tis de poort aan de 8erkant he. Wnt ksta hier al ff.’