Hebt u dat ook? Dat u plots bij platgetreden woorden stilstaat? Of stopt bij uitdrukkingen waarvoor u nooit eerder de pas inhield? En dat u zich ineens verwonderd afvraagt waar ze vandaan komen? Het overkomt mij geregeld.

Leonardo of Croesus?

Zoals nu. Ik wil schrijven dat iemand zich gezegend voelt. “Ik ben de koning te rijk”, zeg je dan met een platitude. Maar waar komt die uitdrukking vandaan? En wat betekende ze oorspronkelijk? Dat je je rijker dan Croesus waant, zoals ik het tot vandaag verstond? Of dat je – net als Leonardo di Caprio op de voorplecht van de Titanic – je de koning van een wereldrijk voelt?

Van de hemel naar de prins

Van Dale geeft als alternatief voor de uitdrukking: de keizer te rijk zijn, de prins te rijk zijn, de hemel te rijk zijn. Meer informatie vind ik niet. En dus blijven mijn gedachten bij het onderwerp drentelen. Helpt u, alerte lezer, me weer vooruit? Geeft u me het kompas waarmee ik dit ingeslepen gezegde met nieuwe ogen kan benaderen? Deze taalpelgrim dankt u.

Het verhaal gaat dat de Inuit duizenden woorden voor sneeuw hebben. Logisch. Ze staan er dagelijks tot aan hun knieën in. En dat vertaalt zich in een overvloed aan synoniemen.

In één woord: nat!

Wij kennen in het Nederlands maar één woord voor sneeuw. Ook logisch. Aan wat er niet of nauwelijks is, verspil je het best niet te veel woorden. Waarbij ik me meteen afvraag waarom de benamingen voor de Belgische hemelwatermassa zich tot ‘regen’ en ‘neerslag’ beperken. Wij halen niet eens vijf synoniemen voor de weersgesteldheid die onze habitat typeert.

Bevroren broodje aap

De Inuit ook niet, blijkt. Hun rijke sneeuwwoordenschat is eigenlijk een broodjeaapverhaal. Het ontsproot in de loop van de jaren aan de geest van enthousiaste linguïsten. De eerste die de witte woorden van de Inuit op de rooster legde, was de linguïst en antropoloog Frank Boas, in 1911. Hij vermeldde vier synoniemen voor sneeuw: aput, gana, piqsirpoq en qimuqsuq. Zijn collega Benjamin Lee Whorf breidde dat aantal uit tot zeven. En toen was het hek van de dam: zeven werden twintig, honderd en … duizend.

Synoniem of beschrijving?

De misvatting ligt blijkbaar in wat je een synoniem  noemt. Zo wordt het woord ‘iglupak’ vertaald als ‘sneeuw voor het maken van iglo’s’. Terwijl het letterlijk ‘materiaal voor het bouwen van een huis’ betekent. ‘Matallak’ is dan weer de sneeuw die de opening van een gletsjer bedekt, en ‘ayak’ sneeuw op je kleren. De vraag is dan niet hoeveel woorden Inuit voor sneeuw hebben. Wél hoeveel over sneeuw. Beschrijvingen, dus. En zo kan ik er voldoende bedenken over onze regen. Maar die zijn helaas niet voor publicatie vatbaar.

Een tekst schrijven die uw lezer tot actie doet overgaan? Dan moet u donders goed weten wat hem beweegt en raakt. Maar vooral … wat zijn frustraties en problemen zijn. Vertelt u concreet hoe u die voor hem oplost? Dan werpt uw communicatie gegarandeerd vruchten af.

De uitbaters van deze taverne hebben dat goed begrepen. Ze weten precies wat hun klanten bezighoudt. Ik vermoed dat ze de verzuchtingen van de winkelende dames al meer dan eens mochten aanhoren. Hun tekst raakt bij mij alvast de gevoelige snaar. Dus ga ik straks najaarshoppen? Dan parkeer ik mijn partner zeker in hun crèche.

Communiceren, het is een menselijke behoefte. We willen elkaar bereiken, en over ons leven berichten. Cake gebakken? Iedereen watertandt mee op Twitter. Afspraak maken? We sms’en het even door. Kindje geboren? Een foto op Facebook, en we smelten samen voor dat mooie snoetje, en die vingertjes en teentjes.

Communiceren met één klik

Telecommunicatie, smartphones en sociale media … we hebben alle tools om onbelemmerd onze behoefte te vervullen. Heerlijk. En soms vraag ik me af hoe we communiceerden voor het internet zijn intrede deed. Goed nieuws kon misschien nog op een postduif wachten. Maar wat als je elkaar dringend moest bereiken, in tijden van nood?

Sociale media in tijden van oorlog

Het antwoord vind ik in Berlijn, in een tentoonstelling over WOII. Tijdens de bombardementen lag de stad plat. Mensen hielden zich schuil onder de grond, afgesneden van alle vormen van communicatie. Hoe kon je dan je familieleden snel laten weten dat je nog leefde?

Berlijnse social media wall – Wereldoorlogstijl

Homo Communicandus laat zich niet snel ontmoedigen. Dus vonden Berlijners dé oplossing: ze schreven hun boodschappen met krijt op een muur. Het sociale netwerk avant-la-lettre. Misschien ontleent Facebook hiervan de uitdrukking: post it on the wall?

Rijdt u over de Vlaamse autosnelwegen? Dan komt u ze tegen: de Go for Zero- affiches. Ze vragen ons om veiliger te rijden. Terecht, want elke verkeersdode is er één te veel.

Gas of leven?

Deze maand loopt de campagne: Gas geven of je leven? Op de campagnesite licht opdrachtgever BIVV de affiche toe: “De slogan van de campagne: Gas geven of je leven? is daarom zeer duidelijk. Als je het gaspedaal te hard induwt, neem je onnodige risico’s. De juiste keuze spreekt voor zich!”

Stand and deliver

Ik weet niet waarom, maar ik struikel over hun slogan. Iets klopt er niet. Ik heb het erover met een taalvriend. Die heeft hetzelfde gevoel. Want de uitdrukking die deze headline parodieert is: Uw geld, of uw leven! Mocht een moderne struikrover van achter de vangrails voor mijn wagen springen, me een wapen onder de neus duwen, en me deze vraag stellen? Dan koos ik voor mijn leven. En gaf ik hem mijn geld. Of – in dit geval – gas. Om de overvalplek te ontvluchten – sneller dan de gemiddelde 4 pk-koets uit de middeleeuwen. Oeps! Wilde BIVV dit nu net niet vermijden?