De stad Sint-Niklaas heeft een vacature voor een sanctionerend ambtenaar. Een Zwarte Piet?

Caroline Gennez gehoord op de radio vanmorgen?
In een interview verweet het socialistische boezem … euh boegbeeld de meerderheid van een whishy-washyhouding …

Whishy-washy? Armetierig of krachteloos, leert Van Dale Engels-Nederlands me.
De woordklank maakt me vrolijk en roept meteen associaties op.
Kili Watch van de Belgische Cousins is sindsdien niet meer uit mijn hoofd te slaan …

 Soms krijgt de wereld mij nog echt kwaad.

Gisteren bijvoorbeeld. Onze zaakvoerder, Wim, stuurde mij een persbericht over een debat dat de Taalunie dit weekend heeft gehouden: ‘Burger, taal en overheid’. De bottomline: ‘Jip-en-janneketaal helpt niet.’ “Interessant”, dacht ik als oude burger, die al jaren met taal, en nog langer met een overheid te doen heeft.

“Heldere overheidstaal is een fundamenteel recht van de burger. Hij moet weten waarmee de overheid bezig is”, had de nationale ombudsman gezegd. Tja, het zou er verdorie nog moeten bijkomen, die burger betaalt die overheid daarvoor toch? Van een open deur intrappen gesproken. Toegegeven, ik was me al in de eerste alinea ongenadig hard aan het opwinden …

Vereenvoudiging is gevaarlijk

Maar het werd nog erger. Ene Ted Sanders, communicatiespecialist, zei niet te geloven in een sterk vereenvoudigd taaltje, met korte zinnen en alleen maar eenvoudige woorden: de zogenaamde Jip-en-Janneketaal. Dat zou teksten over ingewikkelde onderwerpen net moeilijker maken om te begrijpen. Wat helpt, is de samenhang te verduidelijken.

Ik ken de heer Ted Sanders niet en wil graag veronderstellen dat hij een aimabel man is. Maar dat korte zinnen en eenvoudige woorden een tekst moeilijker om te begrijpen kunnen maken: daar kan ik met de beste wil niet bij. Zelfs als die tekst over een moeilijk onderwerp handelt.

En bovendien: korte zinnen en eenvoudig taalgebruik sowieso gelijkschakelen met Jip-en-janneketaal lijkt mij verdacht dicht bij een elitaire, intellectualistische taalfilosofie te komen. Ik ben van het absolute tegendeel overtuigd: taaladel ligt in de eenvoud. En hij of zij die iets klaar en duidelijk kan zeggen en schrijven: die is pas de echte taalvirtuoos! Wat helpt het trouwens de samenhang te verduidelijken, als je boodschap in onbegrijpelijke woordenblokken is verpakt?

Eenvoud

Ik durf dan ook verder te gaan: elke tekst, hoe moeilijk en specialistisch hij ook is, kan in korte zinnen en eenvoudige woorden. Wel, relatief eenvoudig, als het om wetenschappelijke teksten gaat natuurlijk. Maar ook daar kan nog heel veel gebeuren richting transparante taal.

Een tekst in korte zinnen en eenvoudige woorden bereikt potentieel ook zoveel meer lezers, dan een logge, plompe, zware, moeilijke zin in het ambtenarees. Of een Latijnseperiode-achtige mammoet met vijftig tot zestig (of meer) woorden: no way, dat die ook maar één burger wijzer maakt. Alleen: om moeilijke dingen eenvoudig te zeggen, en dus ook te schrijven, moet je wel moeite doen. En taalvaardig zijn. Van je taal houden en er voortdurend over willen studeren. Elk woord afwegen, en zoeken tot je die ene juiste, en toch aangename, zin hebt gevonden.

Ik weet uit ondervinding dat die wil om echt met eenvoudige taal bezig te zijn in overheidsdiensten grootschalig aanwezig is. Dat bewees de enquête van de Taalunie trouwens ook. Maar volgens mij is die wil niet op alle echelons aanwezig. Want vaak zijn het gewoonte, traditie, druk van bovenuit en nog enkele andere drogredenen die goed bedoelende ambtenaren na een tijdje het hoofd in de schoot doen leggen.

Juridisch correct

Vaak hoor je dan het argument: “Ja, maar als we iets aan de tekst veranderen, is hij juridisch niet meer correct.” Dat is soms waar, maar meestal alleen maar een uitvlucht om niet te moeten werken aan bijna eeuwenoude administratieve bastions. Een poging om het gebrek aan taalvaardigheid te verdoezelen.

Meer dan ooit geloof ik in de schrijfprincipes van Schrijf.be. Ook voor overheidsteksten. Want de burger … die heeft recht op transparantie: hij betaalt er verdomme genoeg belastingen voor.

Voor haar volgende vakantie heeft Elke wel zin in zeilen. Dus schuimde ze tijdens de lunchpauze het internet af, op zoek naar een formule die haar beviel. Wij keken goedkeurend mee over haar schouder. Niet dat we nieuwsgierig zijn hoor. We zijn gewoon graag goed op de hoogte.

Flottielje

Op een van de pagina’s stond ‘Flottielje zeilen’. Ik knipperde even met mijn ogen. Misschien moest er ‘flottieltje zeilen’ staan, en was een flottieltje een klein soort vlot? Of een kleine rubberboot met een vreemd ventieltje? De collega’s maakten zich vrolijk om zoveel zeilonkunde. Een flottielje was volgens hen een groepje zeilboten dat samen het ruime sop kiest. Ik zweeg, knikte en schaamde me voor het feit dat ik een vastgeroeste landrot ben.

Elke op het oorlogspad

Maar wat vertelt het praktijkwoordenboek Nederlands me? Een flottielje blijkt een ‘groep gelijksoortige lichte oorlogsvaartuigen’ te zijn. En Wikipedia is nog strijdlustiger: “Een flottielje bestaat meestal uit een homogene groep van oorlogsschepen van dezelfde klasse, zoals torpedobootjagers, fregatten, torpedoboten, onderzeeboten, kanonneerboten of mijnenvegers.” Slik. Ik weet niet hoe Elke haar ideale vakantie ziet, maar ik blijf alleszins vér uit haar buurt.

In deze barkoude dagen lanceert de UBN weer een reeks hartverwarmende neologismen – speciaal voor u. Dit keer komen de eerste twee bijdragen van onze vicevoorzitster Elke, ook een uitmuntende neologiste en voorbééldig verwarde geest.

1. mottelijk (het alternatief van missig)

2. zaakvierder (altijd feest!)

3. bedakt (antoniem van dakloos)

4. moticatie (afkomstig van het werkwoord moticeren, de beleefde versie van iemand in elkaar slaan)

5. synergoe (keigoe!)

6. softaware (ik ben er mij zachtjes van bewust)

7. forograaf (for your eyes only)

8. tocket (als de tickets uitverkocht zijn)

9. insipreren (alleen voor creatielevingen)

10. consulantant (een ambetanant woord)

Zo, de Nederlandse taal is weer verrijkt. Altijd tot uw dienst.